Khi sách không cố dạy ta điều gì,

Mình xuất phát là một độc giả, sau lớn thì dấn thân vào ngành làm sách. Tới nay cũng đã vật lộn với sách vở được hơn tám năm. Từ nhỏ mình đã nghĩ, nếu sau có đi làm văn phòng, mình chỉ muốn làm ở một NXB, và sau đúng là như vậy thật.

Mình có quan điểm linh hoạt về sách. Mình không tôn thờ sách, sẵn sàng kê sách dưới chân giường. Đọc xong rồi mà chẳng muốn đọc lại thì đem gói xôi cũng okie. (Và mình rất thích Kindle, các bạn cứ phải chuyển nhà nhiều mà thích đọc mà xem 🙂 ) Với mình, sách không chỉ là tri thức/ kiến thức, mà rộng hơn, đó là những ý tưởng – suy nghĩ – quan điểm của từng cá nhân. Mình thích đọc sách vì tò mò người khác nghĩ gì về thế giới, cách họ nhìn nhận, mổ xẻ cuộc sống. Biết thêm, dù là những thứ mình không đồng tình, không thấy hay ho, thì cũng vui. Cho biết, vậy thôi! (hoặc là để cãi nhau, luyện chính tả, xả xì trét)

Ngày Nobel văn học được trao cho một nhạc sĩ/ ca sĩ – Bob Dylan, dù có nhiều tranh cãi, với mình đó là một bước đi thú vị – có thể không cần thiết, đúng đắn lắm, nhưng thú vị. Vì họ đã gửi tới thế giới thông điệp rằng, văn học có thể là những thứ khác hơn người ta tưởng tượng. Cũng như mình hoàn toàn đồng tình nếu coi rapper giống như nhà thơ, nếu phần lyric họ viết thật sự đầy chất thơ, thể hiện khả năng ngôn ngữ xuất chúng.

Một cuốn sách, chỉ cần gợi chút cảm hứng gì đó, gây cho mình cảm xúc nào đó, khiến mình suy nghĩ lâu hơn về một điều nào đấy, thì nó đã xứng đáng được xuất bản rồi (còn hay hay dở thì hậu xét). Mình nhớ hồi lâu khi cuốn Sát thủ đầu mưng mủ ra mắt, đã gây ra những cuộc tranh cãi vô cùng khốc liệt. Có thể lâu về sau độc giả sẽ nhận ra giá trị của một cuốn sách vừa có tý đùa cợt, vừa trung thực ghi chép lại một hiện tượng/ trạng thái của ngôn ngữ trong đời sống vậy (có chơi chữ hài hước, thông minh nha, không phải teencode gây tiền đình 🙂 ). Không phải chỉ những điều cao siêu, tháp ngà mới nên được lưu giữ.

Mới đây mình đọc được một cuốn sách rất thú vị. Một cuốn sách mà mình nghĩ là ngay cả người chẳng đọc sách bao giờ cũng có thể thích.

https://ecokhinao.net/

Cuốn sách này tập hợp 200 thắc mắc (chơi chữ điêu luyện), về đủ thứ trong cuộc sống của tác giả Sói Ăn Chay. 200 câu hỏi không có câu trả lời – như 200 cú hích tư duy, thoáng qua tưởng kỳ quặc (kiểu shower thoughts vậy) nhưng kỳ thực rất gần gũi, hầu như chúng ta đều từng trải qua.

Đọc cuốn sách này mình vừa thấy buồn cười, vừa thấy đồng cảm, cũng có khi thấy buồn. Có những câu hỏi húc thẳng vào tim như tàu siêu tốc.

Ê có khi nào không ai đánh thuế ước mơ vì ước mơ chưa làm ra tiền?

Ngoài việc đối chữ – ngữ nghĩa tinh tế (đánh thuế – làm ra tiền), tác giả còn lột tả thực tế trần trụi. Mà điều dễ chịu của cuốn sách này là tác giả không áp đặt quan điểm cá nhân, không định hướng người đọc, chỉ thuần gợi lên những suy nghĩ, ý tưởng để chúng ta nghĩ thêm về những khía cạnh trước giờ có thể bỏ quên. Rất tôn trọng, tin tưởng vào trình độ tư duy của độc giả đấy!

Cách đọc cơ bản nhất là sách nói gì ta nghe nấy. Như sách giáo khoa, thuần kiến thức vậy. Cách đọc thú vị hơn chút nữa là độc giả được khuyến khích cùng tư duy với tác giả. Những cuốn sách concept thách thức trí tưởng tượng. Mình từng đọc một cuốn picture book nhưng trắng tinh, không có chút hình ảnh nào. Chỉ toàn chữ không. Cuốn sách tên là The book with no pictures luôn . _ . (không spoil nội dung đâu hehe)

Các NXB trước rất e ngại những cuốn sách concept. Họ sợ độc giả không hiểu, thấy phí tiền, không dám đọc. Nhưng mình nghĩ thời kỳ đó qua rồi. Độc giả VN, ít nhất là độc giả trẻ, giờ đã đòi hỏi cao hơn, thách thức hơn vì họ ngày càng giỏi giang rồi. Không thể chỉ mãi chào mời những món dễ ăn, quen thuộc. Một cuốn sách mạnh dạn (lại thời thượng) như Ê có khi nào? thật đáng hoan nghênh. Lại còn khoe được sức mạnh của tiếng Việt!

Bên cạnh phần nội dung gây kích thích, phấn khích trí não, hình thức của cuốn sách cũng rất đáng khen ngợi (tỉ mỉ, hiện đại), đặc biệt là phần typo. Phần typo đầy sức sống, rõ cá tính, sắc thái, lại thêm cả công nghệ AR đúng là ảo tung hết nồi niêu xoong chảo.

Xem sách không quên check in bằng Facebook.

Phần ít ấn tượng nhất của cuốn này, với mình, là tranh minh hoạ. Về hình thức thì vẫn bắt mắt, chỉn chu, nhưng nội dung hình ảnh thì không đặc sắc. Vẫn đơn thuần là text có gì thì diễn hoạ lại thôi, chưa đóng góp thêm được giá trị khác, chưa có thêm góc nhìn của hoạ sĩ.

Nói tóm lại, hôm nay mình muốn giới thiệu vài cuốn sách concept mình thấy thú vị: Sát thủ đầu mưng mủ, The book with no pictures, Ê có khi nào? Nhưng đặc biệt là Ê có khi nào? vì sách vừa mới ra, mua mình đọc thấy thích thú còn là ủng hộ tác giả và NXB trong nước nữa các bạn ơi!

Gặp tác giả: https://www.instagram.com/soianchay/
Tâm sự của tác giả về cuốn sách: https://bepchu.com/2020/08/31/e-co-khi-nao/
Gặp hoạ sĩ typo: https://www.instagram.com/type.of.la/ hoặc ở Behance
Gặp nhà thiết kế layout: https://www.behance.net/quinnthan

C’est La Vie! – Cuộc đời thi vị của Sempé (phần 2)

Cứ lúc nào được nghỉ phép, tôi lại lao đến những toà soạn trong thành phố để gửi tranh. Một vài trong số chúng được nhận và thậm chí được in. Tôi thường ăn mừng việc được in tranh bằng cách tự thưởng cho mình được đi bằng xe buýt, một phương tiện đắt đỏ hơn Métro, nhưng có một điều xa xỉ mà ngày nay không được biết tới: những bến đỗ xe. Bến đỗ xịn cho phép bạn lên xe buýt lúc xe vẫn đang di chuyển, và xuống xe lúc chúng còn chưa dừng hẳn. Người lái xe đợi tín hiệu của người điều phối để kéo dây xích treo ở bến trước khi lái đi. Có những lúc khi người điều phối đứng đằng trước mũi xe và bạn có thể tự tay kéo xích (nó là một cái cần gạt có tay nắm bằng gỗ), lúc ấy bạn thường nhận được một cái nhìn cảm ơn từ những nhân viên của Hệ thống giao thông công cộng Paris, và đôi khi là cả sự kính trọng của những nữ hành khách nhìn bạn như một người đàn ông luôn chủ động.

(đoạn này khó hiểu phết. Mình đã đi google thử xe buýt ở Pháp thập niên 50, nhìn giông giống xe điện ngày xưa ở HN. Xe có hệ thống dây nối ở trên nóc. Chắc ý bác Sempé kể là hệ thống này.)

Một thời gian sau khi giải ngũ, tôi xuất bản một tuyển tập truyện tranh nhỏ tên là “Nhóc Nicolas” trên thời báo Belgian hàng tuần. Tôi gặp René Goscinny, ông ấy lớn hơn tôi chừng 5-6 tuổi. Ông ấy vẽ truyện tranh cho báo này, và cả viết truyện ngắn nữa.

Buổi chiều lúc chúng tôi gặp nhau, ông ấy mời tôi đi ăn tối tại một nhà hàng. Ông ấy hỏi: “Cậu có thích nhím biển không?“. Tôi trả lời rằng không biết món đó, thế nên ông ấy rất hào hứng giới thiệu cho tôi. Để không lép vế, cuối bữa ăn tôi hỏi ông ấy có thích âm nhạc không. Ông ấy đáp lời khẳng định một cách lịch sự. Tôi mời ông ấy qua chỗ mình để nghe hai đĩa nhạc. Ông ấy hẳn nghĩ là tôi đang đùa. Tôi bắt ông ấy leo 6 tầng rưỡi tới phòng của tôi ở khu trung tâm số 18 (trước đây từng là phòng của hầu gái), rồi tự hào khoe hai cái đĩa nhạc tôi có, Pavane pour une infante dèunte của Ravel và một đĩa nhạc Jazz tôi đặt cẩn thận trên chiếc máy nghe nhạc (dạng máy nghe đĩa than cổ).

một trong hai đĩa nhạc duy nhất của bác ý đây 😀

Sau một vài ô nhịp, tôi hỏi ông ấy: “Có bao nhiêu tất cả?” – “Bao nhiêu gì cơ?” – “Bao nhiêu nhạc công đang chơi ấy?” – Hơi ngạc nhiên, ông ấy trả lời: “Ờ… bảy?” – Tôi phì cười. “Anh chả biết gì cả. Có tất cả 16 nhạc công: năm saxophone, bốn trombone, bốn trumpet, piano, bass và trống.” Chúng tôi không nghe bản pavene nữa, có lẽ ông ấy sợ tôi sẽ hỏi về bố cục dàn giao hưởng ở buổi hoà nhạc Colonnes.

Chúng tôi trở thành bạn. Ông ấy đến New York, cuộc sống ở nơi ấy chẳng dễ dàng gì, nhưng cũng thật thú vị. Ông ấy nhìn thấy vài hoạ sĩ biếm hoạ nổi tiếng ở toà soạn và ông ấy còn nói tiếng Anh nữa.

Ông ấy là người lịch sự, kín đáo và dè dặt như tôi lúc bấy giờ. Chúng tôi đều hơi nói lắp một chút. Tôi thường kể cho ông ấy chuyện thời đi học, khi tôi là một đứa trẻ chuyên gây rối. Vì ông ấy đến từ thế giới mới (the New World) nên khiến tôi thấy tự hào đôi chút khi làm ông ấy cười được.

Ba, bốn năm sau một tờ báo địa phương mời chúng tôi làm một dự án. Goscinny viết nội dung còn tôi minh hoạ. Ông ấy nghĩ ra một loạt truyện về một đứa trẻ – nhóc Nicolas – tự kể với độc giả về cuộc đời và bạn bè nó. Những nhân vật này có những cái tên kỳ lạ và nói lắp như: Rufus, Alceste, Maixent, Agnan, Clotaire… Chúng luôn khiến những giáo viên phụ trách phải vất vả. Series này nhanh chóng được yêu thích, René đã tìm được công thức thành công. Hàng tuần ông ấy tới, trong bộ suit màu xanh tím than, một chiếc cà vạt được lựa cẩn thận và chiếc áo sơ mi trắng không tì vết. Lịch thiệp, mỉm cười và một chút lo lắng, ông ấy lấy từ trong túi ra một chiếc phong bì, trong đó có truyện ngắn được gõ cẩn thận trên vài trang giấy. Chúng tôi đã làm được năm cuốn sách nhỏ.

C’est La Vie! – Cuộc đời thi vị của Sempé (phần 1)

Độc giả Việt Nam chắc quen nhất với hoạ sĩ Jean-Jacques Sempé qua bộ sách Nhóc Nicolas mà ông minh hoạ. Nhưng bản thân Sempé cũng là một hoạ sĩ minh hoạ/ biếm hoạ vô cùng thành công. Ông đã xuất bản rất nhiều cuốn artbook vô cùng thú vị.

Nhân mình mới mua được cuốn tổng hợp, có một phần tự giới thiệu của Sempé, về cuộc đời và quá trình đến với nghệ thuật của ông, đọc khá thú vị. Mình xin lược dịch ở đây. Có sai sót gì xin thứ lỗi, nói chung mình vẫn dịch không được hay lắm đâu (may quá tôi đã bỏ nghề dịch).

Bìa sách

Tôi sinh ngày 17 tháng 8 năm 1932 tại Bordeaux (Pháp). Nơi đây, bố tôi – ông Edmond Ulysse Sempé từng làm nhân viên bán hàng cho một công ty thực phẩm trong một thời gian ngắn. Ông ấy từng đạp xe vòng vòng, chở đầy cá mòi, cá cơm, cá ngừ đóng hộp, pate, trong một cái vali nhỏ buộc ở phần giỏ xe trước, đại diện công ty đi chào hàng các cửa tiệm bán lẻ khắp Bordeaux và những vùng lân cận.

Dần dà mọi người bắt đầu sử dụng điện thoại ngày càng nhiều. Thế là cách bán buôn thư thả này đột ngột kết thúc.

Ở tuổi 17, tôi cũng đạp xe đi lòng vòng bán rượu. Tôi lấy mẫu rượu mới mà ông chủ đem về từ vùng Pomerol và Saint-Émilion, đem tới cho những tay buôn rượu, để họ thử đo nồng độ cồn của những mẫu rượu quý giá ấy.

Tôi bị sa thải sau vài sai sót không may. Tôi làm lẫn hết đống kết quả đánh giá rượu, gắn cho lô rượu rẻ tiền thành rượu cao cấp sang chảnh. Tôi phải thừa nhận rằng tôi dành thời gian vẽ lên cuốn sổ ghi chú của công ty nhiều hơn là quan sát dụng cụ đo rượu.

Vì không thể xin được việc gì khác, tôi nhập ngũ. Tôi phát hiện ra rằng nếu tôi đăng ký trước khi bị gọi nhập ngũ, tôi có thể chọn nơi đóng quân, đồng nghĩa với việc cuối cùng tôi cũng có thể tới Paris.

Sáng hôm đến nơi, tôi đi thẳng từ nhà ga tới gặp hoạ sĩ biếm hoạ (cartoonist) Chaval, cùng với những bức vẽ kẹp dưới nách. Ông ấy từng sống ở Bordeaux và ai đó đã cho tôi địa chỉ của ông ấy.

Tôi bấm chuông cửa khoảng lúc 8 giờ kém 15. Chaval vẫn đang mặc đồ ngủ. “Cậu biết đấy, chúng tôi ở đây không hay dậy sớm lắm“, ông ấy nói với tôi, “và thêm nữa, tôi làm việc ban đêm. Một lát nữa hãy quay lại nhé!“. Thế nên tôi đi dạo một chút. Tôi trở lại vào khoảng 8 giờ 15, và Chaval vẫn đang trong bộ đồ ngủ. Tôi xin lỗi rồi lại đi dạo lần nữa, tự nhủ rằng Chaval không phải người sống gấp. Tôi bấm chuông cửa lần nữa khoảng lúc 9 giờ. Ông ấy vẫn đang trong bộ đồ ngủ, nhưng lần này ông ấy quyết định cho tôi vào.

Căn hộ của ông ấy hơi nhỏ và tối, nhưng ông ấy có điện thoại (để bàn), với tôi đó là dấu hiệu của người có địa vị rất cao. Ông ấy xem tranh của tôi và thân tình hỏi vài câu. Kiến thức chung của tôi khá ổn: tôi biết tên của rất nhiều cầu thủ của những đội bóng nổi tiếng và tôi không thể bị nhầm chút gì về Duke Ellington trong thời kỳ 1946-1949. Tôi đã đọc Ba gã cùng thuyền (Ba gã cùng thuyền chưa kể con chó), và tôi vẫn còn thấy buồn cười. Ai đó đã đưa tôi đi nghe Jeanne-Marie Darré chơi Chopin ở nhà hát Théâtre de Bordeaux, và để gây ấn tượng với Chaval tôi liên tục nhắc lại điều mentor* của tôi đã nói khi ấy: “Cô ấy chơi kỹ thuật hơi khô.”

Tôi bị choáng ngợp bởi Chaval. Tôi nghĩ lúc ấy ông ấy chừng 37 tuổi, và tôi đã nhìn thấy ảnh ông ấy trên những tạp chí lớn, nguyên cả trang dành in tranh ông ấy. Ông ấy nói với tôi rằng sống bằng nghề vẽ rất khó khăn, đặc biệt với một hoạ sĩ biếm hoạ.

Tôi nhận thức được rõ ràng tranh mình còn vụng về, thêm nữa tôi thấy thất vọng và nghi ngờ bản thân bởi những thất bại liên tiếp trong việc tìm được nghề nghiệp ổn định. Tôi chẳng thể che giấu được chút gì những điều ấy. Tôi cảm thấy căng thẳng mệt mỏi đến mức trông như đang nổi giận. Khi Chaval xem lại tranh tôi lần nữa, đồng thời cũng trấn an tôi rằng quân đội sẽ lo cho tôi 2 năm tới, tôi thoáng nhìn thấy một bức tranh chép trên tường và hỏi “Đó là cái gì vậy?“. “Đó là bức Igor Stravinsky, của Picasso.” – vợ Chaval – cũng chính là người đã chép bức đó, nói với tôi, “Đẹp đúng không?”. “Vẽ tệ quá.” – tôi trả lời. Cả Chaval và vợ ông ấy nhìn tôi chằm chằm, há hốc, tách cà phê giữ nguyên cách miệng họ 2cm. Chaval nói với tôi, có chút không kiên nhẫn, “Khi nào cậu thấy nó đẹp thì chứng tỏ cậu đã khá lên rồi đấy.”

cái bức bác Sempé chê xấu đây!

Khi bước xuống cầu thang, tôi cảm thấy sụp đổ. Tôi tệ đến mức phải xem xét lại cái mắt mình. Chaval đưa tôi địa chỉ của vài toà soạn, và chỉ cho tôi ga Métro gần nhất tới đó. Tôi bị lạc kha khá, nhưng tôi đã để lại tranh cho quầy lễ tân của hai tạp chí. Tôi viết địa chỉ của mình lên portfolio: Doanh trại Vincennes. Tôi tới doanh trại vào khoảng 4 giờ chiều. Tôi được dặn báo cáo lên cấp trên vào 8 giờ sáng, và giờ thì tôi đang ở trong những chấn song sắt. Mọi thứ diễn ra rất nhanh ở Paris.

(…còn tiếp)

Lời biện hộ cho Bồ Câu,

Hôm qua, có phụ huynh vào phản ánh về gợi ý mua sách của mình, cuốn Bồ Câu (nằm trong series Bồ Câu của tác giả Mo Willems), cảm giác sách đắt mà ít chữ, cảm thấy không đáng tiền cho lắm.

81+rK9ENVBL
này này, Bồ Câu cũng có cảm xúc đấy nhé! Ngồi xuống đây nghe Bồ Câu bộc bạch cái đã…

Phản ứng này mình đã gặp khá nhiều, đặc biệt với bộ Bồ Câu. Sự bối rối, lăn tăn này mình rất hiểu. Bộ sách này đa số phụ huynh Việt Nam không biết cách đọc thế nào cho đúng. Đến tận bây giờ, thủ pháp kể chuyện của Mo Willems vẫn tương đối lạ lẫm với thị trường Việt Nam. Không phải phụ huynh sai, đơn giản là họ chưa biết, chưa hiểu cho Bồ Câu thôi 😀 .

Trong một bài giới thiệu từ lâu lắc về Mo Willems và Bồ Câu, mình đã có nói qua về thủ pháp kể chuyện đặc trưng của tác phẩm. Xin được trích lại lần nữa:

Các tác phẩm của Mo Willems nổi bật với thủ pháp metafiction rất khéo léo. Metafiction hiểu đơn giản là một cuốn sách tự tìm kiếm sự tương tác với độc giả (thủ pháp này cũng được dùng trong văn học, phim ảnh, như cuốn Nếu một đêm đông có người lữ khách – Italo Calvino, hay Memento của Nolan hoặc Deadpool – cả phim lẫn truyện. Mời đọc thêm ở đây) . Nhân vật trong sách ý thức được bản thân là một nhân vật tưởng tượng, ý thức được có chiều không gian bên ngoài trang sách/màn ảnh và nó nói chuyện với bạn. Như trong những cuốn picture book của bác Mô thì các trang truyện liên tiếp có nhân vật chính đang kể chuyện, hoặc hỏi chuyện độc giả, và giữa mỗi câu thoại đó sẽ là một khoảng trống để mỗi độc giả sẽ có một câu trả lời của riêng mình. Bằng cách này, người đọc sẽ thấy mình thực sự được tham gia vào diễn biến của câu chuyện, được đối thoại với nhân vật.

Có một chị bạn mình, kể chuyện khi cô bé con nhà chị ấy đọc Bồ Câu, nó sẽ ngồi diễn giọng Bồ Câu, nghĩ ra cả câu chuyện riêng, rồi tự cười khúc khích. Đó là minh chứng rõ ràng cho cách dùng metafiction đúng. Kích thích trí tưởng tượng, tự tạo ra câu chuyện, giao tiếp với nhân vật. Bọn trẻ con không cần biết metafiction là cái gì, nhưng chúng tự tìm được cách đúng (chúng nó thông minh lắm, không đùa!).

Phải nói thêm, cô bé ấy là một đứa trẻ rất tự tin, sáng tạo và chủ động.

Những cuốn sách như Bồ Câu cần sự giao tiếp, cần nhập vai. Đó là những cuốn sách cần “động”, chứ không chỉ đơn thuần đọc-nghe một chiều truyền thống. Bồ Câu không có lời dẫn, chỉ thuần thoại của riêng nhân vật chính. Điều thú vị ở bộ sách này mình quan sát được là phần lớn trẻ con không gặp khó khăn gì trong việc hiểu cuốn sách, trò chuyện với Bồ Câu và cảm thấy thích thú. Trái ngược với người lớn.

Có một chuyện cực kỳ cảm động mình từng nghe một cô giáo kể cho. Trong CLB đọc sách của chị ấy có một bé tự kỷ. Thời gian đầu khi đến CLB, bạn ấy không thể tham gia vào bất kỳ hoạt động nào, lúc nào cũng thu lu một góc riêng. Cho tới khi bạn ấy tìm thấy cuốn Bồ Câu trên giá sách và đọc, và cười rinh rích. Từ sau đó bạn ấy dần hứng thú với hoạt động đọc sách của CLB, dần làm quen và chơi cùng các bạn khác. Bước ngoặt ấy khiến cả mẹ bé và cô giáo phụ trách đều rưng rưng khi nhắc lại. Mình hiểu tâm trạng của bạn nhỏ ấy, cũng như tâm trạng không hiểu của phụ huynh với cuốn sách. Bởi bạn nhỏ ấy đã tìm được một người bạn đầu tiên có thể trò chuyện rất vui ở CLB ấy – chính là bạn Bồ Câu.

Vậy tại sao phải dùng thủ pháp nghe tên phức tạp thế cho một cuốn sách trẻ con chỉ có một nhúm chữ?

Một trong những nhiệm vụ quan trọng của picturebook nói chung là dẫn dắt trẻ làm quen với rất nhiều những thứ đầu tiên: chữ cái, câu từ, hình ảnh, màu sắc, môi trường sống xung quanh và cả những khái niệm trừu tượng nữa. Bỏ cái nào đi cũng là thiếu sót. Tất cả những điều ấy đều được đơn giản hoá đi, phù hợp với khả năng tiếp nhận ở từng mức độ tuổi của trẻ.

Có khả năng là những đứa trẻ đã quen với Bồ Câu, sau lớn sẽ đọc được những sách như của Italo Calvino không quá khó khăn, bất kể là chúng có biết đó là metafiction hay không. Người kể được vấn đề phức tạp một cách đơn giản nhất là người hiểu rõ vấn đề đó nhất.

Cũng như có rất nhiều sách tranh về triết học cho trẻ nhỏ (rất rất hay nha, ở VN có vài bộ như Cuốn sách về những sự trái ngược mang tính triết học của Kim Đồng, hoặc bộ Tư duy cùng bé của Alphabook. Hai bộ này mình si mê lắm!)

moi_dua_tre_la_mot_triet_giaa1023880a9b85e3739661255ae23f675

Trẻ được làm quen sớm với những kiến thức cao siêu (đã được đơn giản hoá và hài hước hoá với minh hoạ bắt mắt, thú vị) chắc chắn sẽ đỡ bỡ ngỡ hơn nhiều khi tiếp cận với những kiến thức phức tạp hơn lúc lớn, phải không ạ?

Không biết metafiction, hay triết học thì có ảnh hưởng gì lớn tới cuộc sống hay khả năng kiếm tiền sau này của trẻ không? Chắc là không. Nhưng biết thì sao? Biết thì vui, biết thì dễ trở thành con người thú vị, giàu trí tưởng tượng. 

Trong một bài luận về việc tại sao tương lai của chúng ta phụ thuộc vào thư viện (đọc bản gốc tiếng Anh tại đây, bản dịch tiếng Việt tại đây), nhà văn Neil Gaiman đã đưa ra những bằng chứng rất thuyết phục về việc tại sao Mỹ có nhiều bằng sáng chế, phát minh hơn Trung Quốc. Vì trẻ em Mỹ lúc nhỏ được đọc nhiều sách hư cấu (fiction) hơn.

Được đọc sách – bất kỳ thể loại gì – đã là rất tốt rồi, đã được 80% thành công rồi. Tuy vậy, nếu chỉ đọc những picturebook… truyền thống, kể chuyện đời thường ăn uống – ngủ nghỉ – vui chơi, bạn Voi học buộc dây giày, bạn Chuột tập bơi… thì mới là phân nửa quãng đường. Những cuốn sách “thách thức” hơn chút, kỳ lạ hơn chút, trừu tượng hơn chút sẽ đem lại những giá trị khác nữa, khó đong đếm hơn (ko giống như đọc bạn Voi học buộc dây giày xong là biết buộc ngay). Chúng ta cho trẻ đọc sách không chỉ để chúng làm quen được với cuộc sống thường nhật, còn là để kích thích tư duy, sự sáng tạo, trí tưởng tượng và cả để vui thích (rất quan trọng đấy). Chúng ta sẽ tượng tượng được nhiều thế nào chỉ với chuyện bạn Voi tập buộc dây giày?

Quay lại với Bồ Câu, tại sao chuyện Bồ Câu đòi lái xe buýt, đòi ăn bánh kẹp… lại kích thích trí tưởng tượng hơn bạn Voi tập buộc dây giày? Bồ Câu không nhằm dạy trẻ một kỹ năng đời sống cụ thể (buộc dây giày), mà còn giới thiệu một phương thức tưởng tượng – đó là TẬP NHẬP VAI, lại còn rất buồn cười. Đặt mình vào tình huống, hình dung ra các khả năng, hội thoại có thể xảy ra…

Đọc xong liệu bạn đã cảm thấy muốn cho Bồ Câu một cơ hội khác nữa chưa?

Về chuyện nhiều chữ – ít chữ, xin dành một bài viết khác dành riêng cho picturebook không lời.

 

 

Chọn sách tranh theo giải thưởng

Khi chìm vào hằng hà sa số sách vở, làm thế nào chọn được sách hay là một vấn đề cực kỳ đau đầu.

Chọn sách theo giải thưởng, dù cách này hơi xôi thịt, nhưng mình thấy cũng không kém phần hiệu quả (với cả người mua và người bán haha). Mỗi giải thưởng thường có gu riêng, sau một thời gian tìm hiểu, đọc thử mình cũng tìm ra được những giải thưởng mình hợp gu. Ví dụ như với sách văn học, mình rất ghét sách được Nobel văn chương :v (gần như không có cuốn nào mình đọc tiêu nổi. Về cơ bản mình không phải con người học thuật, cao cấp.). Mình lại khá thích Man booker.

Hôm nay, mình sẽ list ra một số giải thưởng cho Picturebook/ minh hoạ đáng tin cậy, chất lượng (và đặc biệt là hợp gu mình) để các bạn tham khảo mỗi khi tìm mua sách. Cứ thấy đóng mấy con dấu này là gần như yên tâm sách tốt.

Cảnh báo: chắc bài sẽ dài. Nghĩ tới việc viết thôi tôi đã thấy mệt. 

Caldecott Medal là giải thưởng dành riêng cho sách tranh thiếu nhi do Hiệp hội thư viện cho trẻ em, trực thuộc Hiệp hội thư viện Mỹ ( Association for Library Service to Children a division of the American Library Association) trao tặng. Giải thưởng đã có từ năm 1938, kéo dài tới tận bây giờ, với uy tín ngày càng tăng.

Giải này có hai mức: Winner (1 tựa) và Honor (2~6 tựa tuỳ năm). Cá nhân mình thấy đều chất lượng. Có những năm mình thích sách được Honor hơn cả Winner.

img-feature-reading-caldecottaward
thấy cái mác này trên sách các bác cứ ào vào mua cho em!

Các bạn có thể vào xem danh sách sách được huân chương từ 1938 tới nay tại đây nhé!

Một số sách được Caldecott Medal từng được dịch và xuất bản tại Việt Nam:

  • Ở nơi quỷ sứ giặc non – Maurice Sendak (Where the wild things are) (mua tại đây – sao Tiki lại xếp cuốn này vào list tiểu thuyết lãng mạn vậy WTF?!)
  • Olivia Cừ khôi trong Bộ Olivia – Ian Falconer (muatại đây) nhớ mã #newmoon được giảm 20% tới 5/6.
  • Đừng để Bồ Câu lái xe buýt trong bộ Bồ Câu – Mo Willems (Don’t let the pigeon drive the bus) (mua tại đây)
  • Bò đánh máy – Betsy Lewin, Doreen Cronin (Click, Clack, Moo: Cows that Type) (mua tại đây)
  • Tàu tốc hành Bắc cực – Chris Van Allsburg (The Polar Express) (mua tại đây)
  • They all saw a cat – Brendan Welzen (song ngữ) (mua tại đây)

2. The Hans Christian Andersen Award 

Giải thưởng H.C.Andersen trao cho hai hạng mục: sách chữ và minh hoạ. Giải ra đời từ năm 1956, và cứ 2 năm mới tổ chức trao một lần. Giải do tổ chức IBBY – International board on books for young people (được tài trợ bởi hoàng gia Đan Mạch).

Giải này họ trao cho tác giả/ hoạ sĩ chứ không phải cho tác phẩm cụ thể. Danh sách giải tại đây. Cứ như giải cống hiến trọn đời vậy.

images (1)

Một số sách của các hoạ sĩ đạt giải này đã từng được xuất bản ở Việt Nam:

  • Quentin Blake – bác này chuyên minh hoạ cho sách của Roald Dahl mà Kim Đồng đã xuất bản đủ bộ. Ngoài ra còn mấy cuốn riêng mà in từ lâu lắm rồi, mình nghi giờ đã hết hàng.
  • Maurice Sendak: trùng với list giải trên.

3. BOLOGNARAGAZZI Award

BOLOGNARAGAZZI award nằm trong khuôn khổ Hội chợ sách thiếu nhi Bologna – một trong những hội chợ sách lớn và chất lượng bậc nhất (đặc biệt về mảng thiếu nhi). Hội chợ này bắt đầu có từ năm 1963, diễn ra thường niên trong vòng 4 ngày tháng Ba hoặc tháng Tư tại thành phố Bologna, Ý.

Cái hay mình thích ở giải cũng như hội chợ này là họ không giới hạn chỉ tác phẩm/tác giả Ý hay châu Âu, mà các nước khác cũng có nhiều. Họ trao giải cho cả các tác phẩm châu Á.

download (2)

Giải này trao nhiều tựa một năm quá 😦 , mình chưa dò hết được đã có tác phẩm nào đoạt giải được xuất bản ở VN. Các bạn vào web của Hội chợ xem thử xem sao nhé.

4. MOE 

MOE là giải thưởng của Hiệp hội các NXB ehon tại Nhật. Là giải đặc biệt cho thị trường sách Nhật, bắt đầu từ năm 2007. Họ sẽ đưa ra một list sách tuyển chọn, xếp hạng từ 10 đến 1. Cá nhân mình rất thích gu chọn sách của giải này. Vị trí số 1 thường là những sách cực kỳ thú vị, độc đáo.

List sách đầy đủ tại đây.

IMG_9443

Trên đây là một mẫu đóng dấu cơ bản của giải MOE, họ sẽ có ghi rõ năm đoạt giải và thứ hạng của cuốn sách đó.

Một số sách hoặc tác giả trong bảng xếp hạng MOE đã được xuất bản ở Việt Nam:

  • Sách của Yoshitake Shinsuke: Kim Đồng xuất khá nhiều của tác giả này. Vài cuốn tiêu biểu như Con có thể biến thành mọi thứ, Con có lý do mà, Con khó chịu lắm nha. Mấy cuốn đỉnh nhất của bác này thì chưa thấy nhà nào làm :v. Vd như cuốn đã đoạt giải lớn ở Bologna là もうぬげない (mãi không cởi được). Cuốn cởi quần áo này buồn cười vcđ không thể chịu được!
  • Bộ Chiếp Chiếp – Kudoh Noriko: Nhã Nam đã xuất bản được 6 tập, xem tại đây.
  • Con mèo số một thế giới: mua tại đây.
  • Cá vàng trốn ở đâu rồi nhỉ? – Gomi Taro. Mua tại đây.

Mệt quá, tôi xin được ngất một lát. Sẽ bổ sung tiếp lúc nào tỉnh dậy.

Tản mạn chuyện dịch sách thiếu nhi,

Nhờ 3 năm làm ở NXB mà mình đã được làm đủ thứ. Nghề chính của mình là vẽ, sáng tác truyện, nhưng mình đã nhảy sang cả biên tập, thiết kế dàn trang, truyền thông (bao gồm cả viết bài, quản lý làm content các kênh mạng xã hội, chụp ảnh, trả lời phỏng vấn làm phóng sự đủ trò), và tất nhiên, cả dịch nữa. Do hồi đó nhân sự mỏng quá, mình buộc phải làm thôi chứ không định mặc sịp ngoài quần dài lên sân thượng tập bay hay gì.

Chuyện dịch, mình vốn không ham, mà giá dịch sách tranh bèo quá, nhiều khi cả cuốn tiền dịch được… 200k. Làm cái hợp đồng thấy cũng… bôi bác. Nên mình tự dịch luôn. Mình sẽ không nói bút danh dịch của mình đâu, sợ bị chửi lắm hahahahahaha (cộng đồng những người giỏi ngoại ngữ – nhưng chưa chắc đã giỏi tiếng mẹ đẻ – đông và hung hãn lắm đấy haha).

Chuyện dịch là một thứ vô cùng tận. Người dịch không chỉ cần giỏi ngoại ngữ, mà quan trọng là phải giỏi tiếng Việt. Dịch không chỉ là cho đúng nghĩa, còn phải đúng không khí, đúng màu sắc của tác phẩm gốc.

Riêng dịch sách tranh thiếu nhi, có một điều mà các dịch giả thường quên mất, đó là khi đọc to thành tiếng thì sẽ thế nào. Sách tranh thường là loại sách được đọc to (bố mẹ đọc cho con hoặc trẻ con học đọc đánh vần) nhiều hơn là đọc thầm. Một câu văn khi đọc thành tiếng lại dễ gây trẹo mỏ thì cũng không phải là dịch tốt. Nhịp điệu, ngắt nghỉ câu sao cho hợp lý cũng là thứ phải đặt lên hàng đầu.

Nói tóm lại, dịch giả phải tự đọc to bản dịch của mình trước xem có dễ đọc không.

Bên cạnh đó, dùng từ ra sao cũng là một vấn đề đau đầu. Từ đơn giản nhưng vẫn có chất thơ, trong sáng về mặt ngữ nghĩa, dễ hiểu. Việc sử dụng nhiều câu phức, câu quá dài, từ ghép (lại còn từ ghép đảo ngược) khá nguy hiểm.

Sách tranh dù có một nhúm chữ nhưng là một nhúm tinh tuý, để dịch hay rất khó. Vì ít chữ qúa nên bất kỳ lỗi sai nhỏ nào cũng dễ lồ lộ ra. Chưa kể có những cuốn vừa thơ vừa chơi chữ, dịch chịu chết luôn. Ví dụ như loạt sách của Dr.Seuss, Maurice Sendak hoặc cuốn The gift of nothing (mình đã từng giới thiệu ở đây. Ê bạn nào dịch được cuốn này, mình xin cho xuất bản ngay và luôn).

Có một số cuốn sách tranh mình từng làm, từng đọc, mà khiến mình vô cùng nể phục người dịch. Một bản dịch xuất sắc, gần như hoàn hảo, không sót một từ nào không được dịch ra, mà vẫn có nhịp điệu riêng, đầy xúc cảm.

Mình xin list ra ở đây (không phải là tất cả sách dịch hay trên thị trường, chỉ là một số nhỏ mình biết thôi nhé):

  1. Bộ Kinh khủng Gì-Đâu và Bé Gì-Đâu của dịch giả Lu:

download (1)

Đằng sau bộ này là một cuộc chiến đau đầu của mình với các BTV khác. Cuốn này vốn là văn vần thôi chứ chưa hẳn là thơ, nhưng nhà thơ/ dịch giả Lu đã chuyển thể hẳn thành thơ 5 chữ một cách cực kỳ uyển chuyển, mà không sót một từ nào trong bản gốc.

Đây là đoạn đầu của cuốn sách:

Screen Shot 2020-05-17 at 11.45.05

Đây là phần dịch thơ của dịch giả:

Một chú chuột đi dạo
trong khu rừng tối om.
Chú cáo kia nhìn thấy:
“Úi chà, đến là ngon!”

“Đi đâu đấy bạn ơi?”-
Cáo hỏi và liếm môi.
“Hay là về nhà tớ
Ăn trưa no đã đời?”

“Bạn Cáo thật tốt quá!
Nhưng tớ không về đâu- 
Trưa nay tớ có hẹn
Ăn với ông Gì-Đâu.”

“Ông Gì-Đâu là ai?
Tớ chẳng biết mới tài.”
“Để chuột tớ tả nhé,
Ông Gì-Đâu rất oai,

Đấy, mình ví dụ một đoạn như vậy. Để các bạn tự đánh giá xem nhé.

Sau này Lu có làm một vài cuốn khác nữa với Nhã Nam. Nhưng mình vẫn luôn thấy đây là bộ xuất sắc nhất mà anh ý từng dịch.

Một phút quảng cáo thêm: Lu có xuất bản hai tập thơ/ tản văn với Nhã Nam là Lấp kín một lặng imSự đã rồi anh ngồi anh hát. Nếu có hứng thú các bạn có thể tìm đọc thử xem sao.

2. Những cuộc phiêu lưu của cô gà mái Louise – dịch giả Đông Phong

8da74048559cfd38e1caeeb5b8b2f15b

Tác giả Kate DiCamillo có lẽ đã quá nổi tiếng với một số tác phẩm (cũng bán rất chạy ở Việt Nam) như Những chuyến phiêu lưu diệu kỳ của Edward Tulane hay Chuyện Despereaux… Nhưng mình thấy chưa nhiều người biết cuốn về cô gà mái Louise này.

Cuốn này cũng vẫn giữ vững tinh thần rất Kate DiCamillo, lời văn rất nên thơ, những câu chuyện dịu dàng không kém phần kịch tính, hấp dẫn. Nhân vật gần gũi, dễ đồng cảm.

Lại thêm phần hình ảnh minh hoạ với phong cách cổ điển, tỉ mỉ, sinh động, rất chi tiết mà không bị nặng nề. Hoạ sĩ Harry Bliss cũng đã từng đạt giải thưởng lớn Maurice Sendak.

Phần dịch của Đông Phong không chỉ sát nghĩa, mà còn rất đẹp. Phần nhịp điệu ngắt nghỉ hợp lý, tạo cảm xúc (đặc biệt nếu bạn đọc thử to thành tiếng). Không cần dùng  ngôn từ văn hoa, màu mè, rườm rà mà vẫn vô cùng gợi hình, gợi tả. Ví dụ như đoạn này:

Screen Shot 2020-05-17 at 12.10.07

Hay có đoạn cực kỳ ấm áp như thế này:

Screen Shot 2020-05-17 at 12.12.53

Rất lâu rồi mình mới đọc được một cuốn dịch tốt như thế này. Hoàn toàn không có cảm giác là văn dịch. Giống như được viết bằng tiếng Việt vậy.

Bài dài quá, có gì mình sẽ update thêm các tác phẩm dịch tốt khác sau.

Olivia – cô lợn cá tính và cuộc sống bận rộn huy hoàng,

Lâu lắm mình mới trở lại với chuyên mục điểm picture book (tại dịch bệnh lâu quá không ra hiệu sách đọc ké được đấy :v *khổ tâm* ).

untitled_design

Bộ sách này gồm 24 tập, là những câu chuyện xoay quanh cuộc sống bận rộn huy hoàng của cô lợn Olivia. Ở Việt Nam, nhà Crabit đã dịch và xuất bản 3 tập gồm: Olivia cừ khôi, Olivia giải cứu gánh xiếcOlivia và những nàng công chúa thiên thần.

Tác giả/ hoạ sĩ Ian Falconer là một tay sáng tác kỳ cựu người Mỹ, sinh ngày 25/8/1959 tại Ridgefield, Connecticut, US. Trong suốt sự nghiệp, ông đã giành rất nhiều giải thưởng lớn như Caldecott Medal (một trong những giải thưởng quan trọng & uy tín nhất dành cho sách tranh/picturebook, kiểu oscar của làng picturebook đó các bạn), Goodreads Choice Awards Best Picture BooksIndies Choice Book Award: Children’s Illustrated.  Olivia có thể coi là tác phẩm nổi bật nhất, được yêu thích nhất của Falconer.

Ông còn từng vẽ bìa cho The New Yoker và nhiều tạp chí khác. Chẳng trách Olivia có một cái chất hài kịch (gần như stand up comedy) rất sắc nét.

Lúc đọc Olivia, nói không ngoa là mình đập bàn cười rần rần từ đầu đến cuối (đúng là tách trà của tôi *hú lên*). Olivia thú vị, hài hước, thêm đôi chút mỉa mai, ngang ngửa với một tượng đài khác trong lòng mình là Bồ câu của Mo Willems (đã có review giới thiệu tại đây). Olivia không đi theo những motif kể chuyện quen thuộc, truyền thống trong picturebook. Olivia gần như tạo ra một cách kể của riêng mình. Câu chuyện của Olivia hệt như cách một đứa trẻ hiếu động, ồn ào, đầy trí tưởng tượng kể liên hồi về một ngày tràn ngập những chuyến phiêu lưu của mình.

Olivia vừa giống như mọi đứa trẻ bình thường (không thích ngủ trưa nè, thích được mẹ đọc sách cho nghe trước khi đi ngủ nè, suốt ngày thắc mắc hỏi đủ thứ trên đời nè…), vừa cá tính, khác biệt (mặc cả với mẹ xem tối nay đọc mấy quyển sách, hay không thích làm công chúa một tý nào) và vô cùng vô cùng dí dỏm (dù không cố tình thế). Mình tìm thấy rất nhiều điểm đồng cảm với cô lợn bé nhỏ này. Và mình tin là ngay cả các bậc phụ huynh khi đọc cũng có thể thấy đồng cảm với tác phẩm này, vì thấy sao mà… lý sự, vặn vẹo, buồn cười giống con mình thế hoặc hồi bé mình cũng y chang.

Olivia tự tin, luôn nhiệt thành với mọi thứ xung quanh, luôn làm tới bến mọi thứ. Từ mặc quần áo, tới xây lâu đài cát, tới cả… tắm nắng.

Screen Shot 2020-05-16 at 10.50.09
chị em lại bảo mình không phải thế này đi?!
Screen Shot 2020-05-16 at 10.50.41

Cái hài hước của Olivia (hay chính là tác giả Falconer) được thể hiện qua những sự đối lập tỉnh bơ, những cú punch line đập thẳng vào mặt. Lời thế này mà tranh lại thế khác. Nói một đằng làm một nẻo. Nhưng luôn luôn cực kỳ chân thật, đồng cảm vô cùng. Hệt như một cái nháy mắt khi mình đang cố tỏ ra mình sống lành mạnh tử tế lắm, sáng nào cũng dậy sớm tập thể dục. Nhưng nháy mắt cho mà biết mình tập trên… giường, lăn từ góc trái sang góc phải thôi 🙂 . Đến cả dòng đề tặng của tác giả ở trang cuối.

Screen Shot 2020-05-16 at 10.58.29
con với chả cái 🙂 🙂

Olivia không cố tỏ ra… ngoan ngoãn, cũng không dạy ai phải làm con ngoan như thế nào. Tự chất vô tư, hồn nhiên, nồng nhiệt của Olivia đã tạo ra sức hút mạnh mẽ rồi. Đọc Olivia không phải nghiêm túc rút ra bài học gì (như phải nghe lời bố mẹ nè, phải chăm học nè, phải biết giúp đỡ người khác nè…), mà trái lại khiến mình cảm thấy mọi điều nhỏ bé, mọi rắc rối tưởng chừng nhảm nhí vớ vẩn trong cuộc sống được thừa nhận, được nâng niu, lại còn được bao dung qua lăng kính hài hước.

Có thể đến một thời điểm trong đời, mình nhìn lại những bức ảnh cũ, khi mình mặc một bộ đồ trông thật ngớ ngẩn, cái mặt mình đang khóc nhìn méo mó vừa thương vừa buồn cười lại trở thành những kỷ niệm đáng trân quý. Ngay cả giờ, mình chưa có con, nhưng mình tin chắc, khi nào có, mình sẽ ghi nhớ mọi khoảnh khắc buồn cười, ngây ngô không chịu được của nó. Mọi thắc mắc, vặn vẹo không tài nào trả lời được của lũ trẻ cũng đáng nhớ cực kỳ.

Sau những trận cười sằng sặc, Olivia lại khiến mình thấy rất xúc động là vậy. Có lẽ tác phẩm này được yêu thích rộng rãi như thế cũng vì lẽ ấy, vì ai cũng tìm thấy được đôi chút gì đó của mình ở đây.

5c89a9f07623ca534b3ad827d30615b3
eo ơi mệt lử mệt lả luôn ý!

Góp phần không nhỏ giúp truyền tải những cảm xúc, sự hài hước ấy là ở nét vẽ, cách thể hiện, cách chăm chút từng chi tiết nhỏ trong tranh (đến cả từng tấm poster treo trên tường phòng Olivia) của tác giả. Olivia tối giản về màu sắc, càng làm nổi bật thêm biểu cảm, dẫn dắt cảm xúc của nhân vật. Nét line của tác giả không căng, mà có độ run nhẹ, tạo sự linh hoạt, chuyển động rất mềm mại. Mình cực kỳ thích nét vẽ phóng khoáng này, phần nào khiến mình nhớ tới Sempé (một hoạ sĩ yêu thích khác của mình, người minh hoạ bộ nhóc Nicolas đó, nhưng ông còn có những cuốn riêng cực kỳ xuất sắc khác. Dịp khác mình sẽ giới thiệu nha).

Về bản tiếng Việt, mình đánh giá cao bản dịch này. Người dịch đã giữ được sự dí dỏm, tỉnh bơ của bản gốc, với ngôn từ mượt mà, trong sáng, giàu cảm xúc. Sách được in khổ to, bìa cứng, nuột nà quá đẹp.

Với mình đây chắc chắn là một bộ sách rất rất đáng mua.

Women vs. Women

Hồi tuần trước mình mới biết phim Những cây cầu quận Madison có tiểu thuyết gốc. Vì khá thích phim nên mình đã tìm đọc thử sách. Mình thấy sách không tồi (phần dịch cũng ổn), và phim dựng tương đối sát nguyên tác, với cách sắp xếp câu chuyện có phần gọn gàng, cuốn hút hơn.

Sau đó mình lên Goodreads để đánh dấu đã đọc xong (mình có đặt cái reading challenge). Điều làm mình bất ngờ là ở phần review cuốn sách. Có rất rất nhiều review tức giận, đặc biệt từ các chị em. Mình có thể cảm thấy được cơn giận sục sôi qua từng ngôn từ đay nghiến cuốn sách, chửi bới nhân vật chính là đồ đĩ điếm. Thật không khác gì đội quân các mẹ bỉm đi vạch mặt “tuesday” trên FB!

Với tư cách một độc giả là gái đã có chồng, mình rất thông cảm cho nhân vật chính, và thấy việc cô ấy ngoại tình… là dễ hiểu. Không phải mình đồng tình ủng hộ việc ngoại tình, nhưng trong mọi sai lầm của cuộc đời, điều mình muốn là hiểu tại sao người ta làm vậy. (Với những người không thể phân biệt được đời thật với fiction, đi phán xét như chuyện nhà hàng xóm thì mình cũng không biết nên tranh cãi thế nào. Tiểu thuyết là những câu chuyện về cuộc sống không hoàn hảo, về những con người sứt mẻ, về sai lầm, về những mâu thuẫn, đặt ra những câu hỏi để chúng ta suy ngẫm… Không phải tuyển tập điều răn đạo đức, quy tắc xã hội.)

Nếu bạn chưa từng xem phim hay đọc cuốn sách này, mình xin phép spoil (bạn có thể ngừng đọc nếu ngại spoiler). Chuyện kể về một người phụ nữ trung niên có cuộc sống bình yên nhưng nhàm chán ở thôn quê, có một mối tình vụng trộm 4 ngày với một nhiếp ảnh gia. Sau đó hai người chia tay, rồi ôm tình yêu ấy tới tận lúc cuối đời (cái này có lẽ là chi tiết khiến chị em nổi giận nhất. Sao cái thứ vụng trộm lại có thể tồn tại như một tình yêu đích thực :)))) ).

Nữ chính là một người phụ nữ có đời sống tinh thần phong phú. Cô yêu thi ca, yêu văn chương, yêu suy tư, yêu những điệu nhảy bất chợt trong nhà bếp cũ kỹ. Nhưng cô đã chọn nhầm chồng, đó là sai lầm của cô. Chồng cô tuy là người lương thiện nhưng ở một thế giới hoàn toàn tách biệt với cô, đơn giản là hai người không hề hợp nhau, không hề có điểm chung. Chồng cô còn gia trưởng, áp đặt, bắt cô nghỉ dạy, chỉ ở nhà, cấm cô trưng diện, cấm cô đeo trang sức, lại còn thờ ơ với chuyện chăn gối. Nếu đặt mình vào hoàn cảnh ấy sẽ thấy đó là một cuộc sống tù túng, cực kỳ khổ sở về tinh thần. Mình biết là sống đủ cái ăn cái mặc là may lắm rồi. Nhưng có những người suy nghĩ về những thứ khác nhiều hơn chỉ chuyện ăn chuyện mặc. Và họ nên lấy những người cùng hệ tư tưởng với mình.

Cái sai của nhân vật chính là đã không lên tiếng khi mình không hạnh phúc. Việc này cũng phản ánh sâu sắc hình ảnh một thế hệ, một thời kỳ phụ nữ không dám đấu tranh cho hạnh phúc cá nhân, là thời khi họ lập gia đình họ đã chấp nhận hi sinh hết mọi ham muốn, tất cả dành cho chồng và con. Nói cách khác, họ phải hoàn hảo. Họ phải biết điều, phải biết hài lòng với tất cả những gì mình đang có, nếu mảy may nảy sinh mong muốn gì khác thì đó là ích kỷ, thậm chí suy đồi đạo đức.

Mình, một lần nữa xin khẳng định, không ủng hộ ngoại tình. Mình chỉ nghĩ nếu ta đã lỡ yêu người khác, điều tử tế tối thiểu là trung thực, không yêu trả dép bố về! Mình không muốn ở với một người mà lòng họ đã thuộc về ai khác. Còn gì đau khổ hơn đồng sàng dị mộng thế! (dĩ nhiên, bị đá sẽ rất đau, nhưng còn đau dài hơn nếu cứ cố bám lấy một người không còn yêu mình)

Giả sử chồng nữ chính hết sức hoàn hảo, kiểu mấy quý ông trong phim Hàn Quốc ấy, mà nữ chính vẫn ngoại tình thì mới đáng nổi giận chứ ha? Đằng này sống với ông ý mệt mỏi vãi cả ra!

Cá nhân mình thấy tác giả đã thể hiện sự đồng cảm và trân trọng với phụ nữ, thấu hiểu cho những nỗi đau họ phải chôn giấu, cho họ một câu chuyện nơi mà họ có thể sai trái và có được cảm giác hạnh phúc, thoả mãn (cả về tinh thần lẫn thể xác) ít nhất một lần trong đời. Tuy vậy, chính những độc giả nữ lại căm hận câu chuyện này. Phải nói rằng, chính phụ nữ mới là những người tàn nhẫn với nhau nhất, trong khi lẽ ra họ phải thấu hiểu những nỗi đau này nhất.

Mình vốn rất sợ ở trong một tập thể nhiều nữ. Xui làm sao đi học, đi làm lúc nào cũng ở chỗ nhiều con gái. Và con gái lúc nào cũng nhiều vấn đề! Sự tàn nhẫn của phụ nữ đặc biệt thể hiện rõ nhất và nhiều nhất trong chuyện tình cảm. Mình có rất nhiều trải nghiệm cá nhân về việc này.

Trước mình có quen một chị, chị này thì lập gia đình rồi, cũng ngon nghẻ chứ ko phải gái ế hay gì. Lúc đầu thì cũng vui vẻ, từ lúc mình có bồ chị ta lập tức lật mặt rất mean với mình. Suốt ngày chê mình xấu thế mà cũng có bồ (well~), chê từ pm tới comment công khai, chê ngay trước mặt người yêu mình. Hoặc là có mấy chị bạn của người yêu mình (aka chồng mình bây giờ) rất thái độ với mình từ lúc bọn mình công khai. Dù chỉ là bạn thôi, chứ không phải có lịch sử gì với nhau cả, mấy người đó còn có bồ hoặc chồng rồi, mình cũng không có tiếp xúc hay va chạm gì với họ cả. Ngày đó bọn mình còn yêu xa, bà chị này đi chơi riêng với người yêu mình (ai rủ thì không rõ), đi xem phim, đi ăn, đi công viên ngắm hoa… Rồi chị ta đăng hết lên FB để chế độ công khai, tag người yêu mình vào, dù tất cả các bài viết khác chị ta để chế độ bạn bè. Sau đó rất nhiều bạn bè chung của hai người vào comment ẩn ý, chị ta liền xua ngay, không không rủ bạn ý đi chơi khó lắm đấy, sợ người yêu ở quê (ok, ở quê 🙂 ) ghen này nọ. Rồi chị ta vào FB mình stalk và ấn like hàng loạt để notification hiện lên một dải dằng dặc ấy. Còn sợ mình không nhận ra phải nhắn tin cho chồng mình nhắn với mình là chị ta vào like đấy nhé 🙂 .

Và chị gái kể trên không phải ca duy nhất mình gặp phải khi hẹn hò chồng mình. Những lần như vậy mình… chẳng làm gì cả. Mình chỉ nói thẳng với chồng mình là bạn anh cư xử thật bẩn. Còn anh muốn làm gì thì làm, chúng mình không cãi nhau gì, mình cũng không giận dỗi ghen tuông như các chị mong đâu (tiếc quá!). Vì mình không có thì giờ lẫn sức lực để cà khịa, tranh giành đàn ông. Tuỳ các anh, các anh có chân thì tự đi. Nếu lúc đó người yêu mình có thích mấy chị kia hơn thì mình cũng chia tay luôn ý mà. Nhưng chắc các chị chả thích đâu, các chị chỉ thích chọc gậy bánh xe cho vui thôi. Vì phụ nữ thường tàn nhẫn với nhau vậy đấy.

Mình luôn cảm thấy câu “phụ nữ hơn nhau ở tấm chồng” thật buồn. Phụ nữ dùng đàn ông để làm thước đo cho sức mạnh, sức hút của mình và để cạnh tranh với nhau. Nếu không có ai tranh giành thằng này với mình có thể là vì nó không có giá trị gì chăng :v.

Không biết làm sao để nằm ngoài mấy cuộc chiến thế này nhỉ? Sao mà không thanh thản đến mức đọc tiểu thuyết cũng lên cơn đi bắt phò vậy mệt quá ta!

Khai bút đầu xuân 2020

Để mở đầu blog năm mới, mình sẽ viết về một chủ đề mà cứ tưởng mình đã viết từ lâu rồi, hoá ra chưa từng động tới ಠ╭╮ಠ .

Xin được giới thiệu những nhà văn yêu thích của mình. Đối với mình, nhà văn yêu thích khác với cuốn sách yêu thích. Cũng giống như khi nghe nhạc, nếu mình thích ít nhất cả một album của nghệ sĩ này, mình mới gọi đó là nghệ sĩ yêu thích. Còn nếu chỉ thích một vài bài hát của họ thì… mình chỉ thích mấy bài hát đó thôi.

Những nhà văn này mình đã đọc và thích ít nhất trên 05 tác phẩm của họ, luôn luôn hào hứng sẵn sàng mua sách mới của họ. Đây là những người mình cảm thấy tác phẩm họ rất gần với tính cách, tinh thần của mình, giống như nếu để miêu tả về bản thân, mình sẽ dùng những cuốn sách của họ. Có những nhà văn mình đọc gần hết các tác phẩm của họ nhưng mình lại không yêu thích họ nhiều.

Ví dụ như Haruki Murakami. Mình đã đọc hết các tác phẩm được xuất bản ở VN của ông cho tới 1Q84, từ Những người đàn ông không có đàn bà thì mình không đọc nữa. Cuốn sách mình thích nhất, đặc biệt thích của Murakami là Xứ sở diệu kỳ tàn bạo và chốn tận cùng thế giới. Cuốn này đúng là tách trà của mình, như một bộ phim scific giàu hình ảnh, giàu trí tưởng tượng, nhịp điệu thì nhanh và hấp dẫn. Ngoài ra, mình cũng thích Tôi nói gì khi nói về chạy bộ. Còn lại các tác phẩm khác đều như một màn sương mờ ảo đối với mình ◉_◉. Mình thích văn phong của Murakami nhưng phần lớn thời gian mình không hiểu ông muốn nói gì hay câu chuyện này có ý nghĩa thế nào.

Trong thế đối lập, Neil Gaiman là nhà văn mình vô cùng nể phục về trí tưởng tượng. Tất cả các câu chuyện của ông đều độc đáo và thú vị. Tuy vậy mình không khoái văn phong của ông chút nào, không hiểu tại sao. Vậy nên, riêng với Neil Gaiman, mình thường xem các tác phẩm chuyển thể, hoặc truyện tranh và phim ông viết kịch bản.

Dài dòng quá, xin vào chuyên mục chính luôn.

Người đầu tiên mình muốn nói tới là Paul Jennings. Ông là một nhà văn chuyên viết truyện thiếu nhi người Úc. Mình đã đọc truyện của ông lần đầu từ hồi học cấp 2. Cho tới tận bây giờ mình vẫn nhớ chính xác từng chi tiết trong truyện. Chỉ đọc một lần mà nhớ hàng chục năm. Ngày xưa vài truyện của ông được tập hợp xuất bản dưới tên Những chuyện bí ẩn thường ngày. Sau đó có vài lần báo Hoa học trò cũng đăng truyện của ông.

Chuyen-bi-an-thuong-ngay.jpg
Chính là bản bìa xấu xí và không liên quan gì tới nội dung này đây :v

Điều đặc biệt trong truyện của Jennings là mình không bao giờ đoán được đoạn kết. Truyện luôn ngập tràn những cú twist bất ngờ, thú vị. Ngay từ nhân vật, các tình huống, mâu thuẫn ban đầu đã kỳ lạ, độc đáo rồi, là những thứ mình không gặp ở bất kỳ nhà văn nào khác.

Một trong những truyện mình ấn tượng nhất là Bệ xí bọc nhung. Một câu chuyện thiếu nhi nhưng nhân vật chính là một người lớn buồn bã và mắc kẹt với cuộc sống bế tắc của mình :)))))). Ông là một công nhân ở một nhà máy đóng hộp mắt cừu, có một người anh ruột béo ú, lười biếng và bắt ông phải hầu hạ từ miếng ăn giấc ngủ. Rồi một ngày nọ, ông bị nhốt trong một nhà vệ sinh công cộng.

Truyện của Paul Jennings đúng nghĩa là KỲ LẠ. Không phải những thứ kỳ dị, dị hợm, quái đản, mà là những tình tiết, nhân vật ta không bao giờ ngờ tới. Chúng có một cảm giác vừa đời thường vừa bất thường. Ví dụ như một người công nhân thì rất bình thường, nhưng một nhà máy đóng hộp mắt cừu thì thật là bất thường. Bệ xí thì ai cũng dùng, nhưng bệ xí bọc nhung, cần gạt nước nạm kim cương thì thật kỳ lạ! Bản xuất bản đầu tiên tuy bìa rất kinh nhưng cái tên đặt thì không tệ, rất đúng tinh thần của Jennings. Ông luôn tìm thấy những điều kỳ lạ, thú vị, bất thường trong những điều bình thường, giản dị nhất của cuộc sống.

Bất kể lúc mới 11-12, hay đã gần chạm ngõ 30, sau khi đọc sách của ông, mình luôn cảm thấy cuộc sống thường ngày kỳ diệu thêm đôi chút, hấp dẫn thêm đôi chút. Và rằng nếu chúng ta thật sự bình tĩnh, thật sự quan sát, chúng ta sẽ tìm được những điều hay ho ở ngay xung quanh.

Có đợt NXB Kim Đồng đã tái bản lại đầy đủ tuyển tập của ông, dùng bìa gốc luôn. Mình vừa tìm thử trên tiki mà thấy đều hết hàng mất rồi 😦 .

Người thứ 2 mình muốn kể tới là Amélie Nothomb.

Lần đầu tiên và tác phẩm đầu tiên mình đọc của Nothomb là hồi năm nhất ĐH, Sững sờ và run rẩy. Cuốn sách này có ý nghĩa đặc biệt đối với mình. Lúc ấy mình gặp một cú shock rất lớn, cú shock đầu đời :)))), cuốn sách này đã giúp vực dậy tinh thần của mình. Mình đã vui vẻ, lạc quan trở lại.

fbd4f612f44bce5a0eee1cd2c43c6ca0--search-reading

Sau đó mình tìm mua tất cả các tác phẩm khác của Nothomb. Ngày đó Nhã Nam xuất bản hàng loạt truyện của bà: Hồi ức kẻ sát nhân (cuốn đầu tay của Nothomb), Kẻ hai mặt, Axit Sunfuric, Nhật ký chim én, Vòng tay Samurai, Huỷ hoại vì yêu. Cuốn nào mình cũng thích cả. Từ sau đó Nhã Nam không còn làm sách của Nothomb nữa, dù bà vẫn viết đều, thật đáng tiếc!

Điều mình thích ở sách của Nothomb là sự hài hước vặn vẹo hết sức khó tả. Có thể do bà có thời gian sống rất dài ở Nhật mà sự kỳ dị kiểu dân đảo đã ngấm vào máu bà. Với mình, Nhật là một đất nước cực đoan, theo nghĩa tốt và xấu. Nền văn hoá này có một không khí kỳ lạ cực kỳ đặc trưng, không thể tìm thấy ở bất cứ đâu, cũng không thể mô phỏng lại. Và Nothomb có cái không khí ấy, trộn lẫn với gốc gác châu Âu của bà.

Khi chuyển sang sống ở Nhật, mình nhận thấy những trải nghiệm của Nothomb trong Sững sờ và run rẩy Vòng tay Samurai thực tế hơn mình tưởng. Nhật là một xã hội ẩn chứa đầy những mâu thuẫn với chính bản thân nó, rất khó để giải thích nếu bạn đứng ở ngoài nhìn vào.

Nói về văn phong, cuốn Hồi ức kẻ sát nhân là một cuốn rất thú vị. Cả cuốn sách gần như không có câu tường thuật, toàn là thoại. Thoại liên tục không kèm miêu tả. Nhưng vẫn vô cùng hấp dẫn, dễ hiểu. Thông minh và vặn vẹo.

Mình từng gặp rất nhiều người mê văn của Haruki Murakami, hay Milan Kundera, bình dân hơn thì có Marc Levy, Musso… nhưng mình chưa gặp ai thích hai nhà văn mình mê nhất trước giờ cả ; v ; . Hoặc fan của họ trốn quá kỹ.

Nhân tiện, hôm nọ wordpress gửi mình một thông báo chúc mừng. Mình đã lảm nhảm ở đây được tròn 9 năm, gần một thập kỷ luôn @.@ . 9 năm không phải lúc nào mình cũng viết liên tục, đều đặn, có những khoảng thời gian mình đã bỏ sang tumblr, facebook… Tuy vậy điều kỳ lạ, và vui vui là mình luôn có độc giả ở đây, dù ít ỏi nhưng rất bền bỉ. Mình không hình dung được việc theo dõi một blogger nghiệp dư lâu đến vậy là như thế nào. Dù sao thì, mình chỉ muốn nói là cảm ơn các bạn rất nhiều vì đã đọc, những người đọc thầm lặng của mình. Năm mới chúng ta cùng cố gắng nhé! (damn, mình nói như một người Nhật thực thụ lè!)

IMG_8362

[Review] Ăn gì cho không độc hại

Mình mới mua được cuốn này, vất vả mang từ VN sang.

ORG__DSC3562.JPG

Mình đã biết tay viết Pha Lê từ lâu. Trước mình rất hay đọc chuyên mục ẩm thực trên Soi. Khi biết chị Pha Lê ra sách, mình nóng lòng muốn mua (mà khó khăn mãi sách mới đến tay ahuhu, xin hãy bán ebook).

Mình đã đọc hết một lèo cuốn này ngày hôm qua (gợi nhớ những tháng ngày còn làm ở NXB, mỗi lần cty mất điện là đọc được hẳn mấy quyển sách). Ban đầu cứ nghĩ sách nonfic chuyên môn sẽ khó đọc nhanh nhưng hoá ra sách viết rất cuốn, giọng bình dân như trò chuyện, đọc vèo vèo không mệt.

Sách chia nhiều chương, bắt đầu từ nguồn gốc chuyện ăn uống của tổ tiên loài người từ xưa, rồi tới những cuộc cách mạng khi con người chuyển từ lối sống di canh di cư sang định canh định cư, cả lịch sử một số căn bệnh gắn liền với việc ăn uống… Câu chuyện lịch sử được diễn giải bằng những lập luận chặt chẽ, dễ hiểu. Mình mới nhận ra là mình đã hiểu sai về bản chất của rất nhiều món ăn, lẫn cả việc chăn nuôi trồng trọt. Khi hiểu được bản chất của thực phẩm, chúng ta mới có thể biết cách ăn tốt cho sức khoẻ nhất.

Tựu chung, mình thấy đây là một cuốn sách đáng đọc, dễ đọc, đem tới những kiến thức khái quát, cơ bản nhất về thực phẩm và cách loài người tạo ra thực phẩm, nhất là trong thời đại chúng ta hoang mang về chuyện ăn uống, không biết ăn gì mới thật sự tốt. Một vài đúc rút về cuốn này mình thấy thú vị:

  • Con người gốc là động vật ăn tạp. Cơ thể chúng ta được thiết kế, được tiến hoá để phù hợp với chuyện ăn tạp. Cái gì thuận tự nhiên sẽ là tốt nhất. Con người muốn khoẻ phải ăn tạp, ăn đủ thứ, đủ chất.
  • Ăn cái gì không quan trọng bằng nguồn gốc của thực phẩm đó và cách chúng ta chế biến chúng. Ví dụ như đậu nành vốn là một thứ thức ăn khó tiêu hoá, muốn hấp thu được hết chất dinh dưỡng, hạn chế chất có hại, phải lên men. Đậu nành lên men cực kỳ tốt cho sức khoẻ chẳng hạn như nước tương, natto, miso… Những sản phẩm khác từ đậu nành như bột đậu nành, sữa đậu nành… đều là đậu nành không lên men, không bổ béo gì, ăn chơi thì được chứ không nên ăn nhiều. Hay sữa của bò được ăn cỏ và chăn thả tự nhiên rất rất tốt cho sức khoẻ, giúp ngăn ngừa nhiều bệnh tật. Nhưng sữa của bò công nghiệp bị nuôi nhốt tù túng, cho ăn đậu ăn hạt (trái với tự nhiên của bò), bị cưỡng ép mang thai… thì chắc chắn không tốt.
  • Cách ăn tốt nhất là ăn đồ nguyên vẹn, mùa gì thức nấy, ăn đồ địa phương: cụ thể như bánh mì nguyên cám lên men, gạo lứt, đường thô, hải sản, động vật nuôi thả, cho ăn đúng tự nhiên (vd bò, dê ăn cỏ, cá ăn rong rêu…), hạn chế bánh mì trắng, gạo chà trắng, đường tinh luyện, đồ hộp, đồ chế biến sẵn…
  • Cách trồng trọt chăn nuôi tốt nhất là luân canh, xen kẽ cây trồng, chăn nuôi để cải tạo đất, giữ đất, giữ cân bằng thiên nhiên. Không có cái gì thâm canh, độc canh mà tốt lành. Hay trong sách gọi đó là cách làm “thâm độc” :v . Và vốn bản chất là thiên nhiên không tạo ra rác, chất thải của loài này có thể là thức ăn của loài khác, phân trâu bò sẽ trở thành chất bón cho đất… là một vòng tuần hoàn hoàn hảo (cho tới khi con người phá đám . _ . ).
  • Ăn chay muốn khoẻ khá phức tạp (việc ăn chay là đi ngược lại bản chất tự nhiên của con người). Người ăn chay phải thêm những dinh dưỡng còn thiếu bằng việc uống vitamin bổ sung hoặc tiêm/truyền thường xuyên. Tất nhiên, lựa chọn ăn chay không có gì là xấu hay sai trái, tuy nhiên, trước khi quyết định trở thành người ăn chay, bạn phải nghiên cứu kỹ, cẩn thận để đảm bảo sức khoẻ của mình.

Sau khi đọc sách và biết chỉ số dinh dưỡng xuất sắc, ngất ngưởng của natto, có lẽ mình sẽ tập ăn thử cái món nhớt nhớt, khó ngửi này ^^” . Chắc sẽ có bài mới cập nhật chuyện tập ăn natto.