Mài đam mê ra ăn,

Mình từng nhận được rất nhiều tin nhắn của các bạn đang lăn tăn suy nghĩ muốn theo nghề minh hoạ. Điểm chung là các bạn luôn lo lắng liệu có thể kiếm sống được bằng nghề này hay không.

Một mặt nào đấy, mình cảm thấy bản thân không đủ tin cậy để nói về chuyện này, vì mình chưa từng phải chật vật lo kiếm sống từng bữa. Mặt khác, quan điểm riêng tiền bạc đã góp phần không nhỏ khiến cuộc sống của mình tương đối dễ chịu (về mặt vật chất).

Mình sinh ra trong một gia đình trung lưu tại Hà Nội. Bố mẹ là công nhân viên chức, làm công ăn lương bình thường, không chức tước, không buôn bán kinh doanh, không có khoản thừa kế dù to dù bé nào. Ngôi nhà mình lớn lên hơn 20 năm chỉ vỏn vẹn 25m2, có nhà bếp liền kề nhà vệ sinh kèm nhà tắm bé không thể bé hơn được nữa. Câu quen thuộc mẹ nói suốt thời bé của mình là nhà cận nghèo nên chỉ được ăn chuối thôi.

một bức chân dung gia đình thân yêu.

Khi bắt đầu tự kiếm được tiền, mình nhận ra một khía cạnh lạc quan trong điều mẹ hay nói, và đây cũng là cốt lõi quan điểm về tiền bạc của mình: ít nhất vẫn có chuối mà ăn.

Dù nhà không giàu có gì nhưng bố mẹ mình luôn cố gắng có đủ mọi thứ, chỉ là ở một mức vừa túi tiền hơn. Cơm ăn đủ 3 bữa, có cả hoa quả tráng miệng. Mình chưa bao giờ cảm thấy ghét bỏ chuối vì phải ăn nhiều, cũng không đòi hỏi được ăn những thứ đắt tiền hơn.

Mình là một đứa trẻ và một người lớn không nhiều ham muốn vật chất. Rất thích tiền, nhưng mình không thèm thuồng túi hàng hiệu, hay nhà lầu xe hơi. Mình cảm thấy việc bản thân không đặt nặng vật chất giúp mình không mấy khi đau khổ về tiền bạc. Vì mình không ham cơm bào ngư (nhưng nếu có thì vẫn ăn nha 🙂 ) nên mình luôn đủ cơm muối vừng để ăn.

Thêm nữa, mỗi khi mình cần tiền làm gì đấy, mình cảm thấy… vũ trụ sẽ giúp đỡ mình :)))). Sẽ có cơ hội tới giúp mình kiếm đủ số tiền. Vd hồi sinh viên năm 2, chưa đi làm gì cả, mình muốn mua wacom. Wacom ngày đó là 400$ (10 năm trước), số tiền không nhỏ, không thể xin bố mẹ. Khi còn đang lăn tăn làm sao kiếm tiền, mình liền có dự án minh hoạ đầu tiên, vẽ SGK. Làm xong thì mình thừa đủ tiền mua wacom luôn :D. Khi mình muốn đi Nhật thăm người yêu thì mình có sách best seller –> có thưởng doanh thu & Tết, đủ tiền đi luôn.

Vậy nên mình ít khi quá lo lắng về tiền nong, vì tin sẽ có cách xoay xở được thôi :D. Mình luôn gặp may như vậy đó.

Quay trở lại với câu hỏi ở đầu bài, liệu có kiếm đủ tiền là một câu hỏi không có câu trả lời. Bao nhiêu mới là đủ? Mình là loại có bao nhiêu tiêu bấy nhiêu, ít tiền thì ăn chuối, nhiều tiền ăn nho mẫu đơn. Mình luôn thấy không thiếu. Tiền với mình rất cần thiết, mình rất ít khi làm free, nhưng không dự án nào là thuần vì tiền cả. Tư duy của mình là: mình muốn làm một tác phẩm siêu đỉnh rồi kiếm được nhiều tiền chứ không phải mình muốn kiếm thật nhiều tiền nên mình sẽ làm tác phẩm này.

Có một câu thoại rất hay trong Ba chàng ngốc:

 “Pursue excellence, and success will follow, pants down!”

Theo đuổi sự xuất sắc và thành công sẽ tự khắc theo sau. Việc chúng ta đặt ưu tiên vấn đề gì ảnh hưởng rất lớn. Muốn ít thứ thôi thì sẽ thấy nhẹ nhõm hơn. Nên lo lắng về chuyện liệu mình có đủ khả năng làm nghề tốt không hơn là liệu nghề này có kiếm sống nổi không.

Khi bạn đủ tâm huyết và làm được việc, dù ở bất kỳ ngành nghề nào, bạn cũng sẽ kiếm được tiền thôi. Mình tin vậy. Đam mê sẽ mài ra ăn được. Ví dụ, mình thích sáng tác, thích vẽ. Mình làm bản thảo không chỉ để vậy cho vui. Mình sẽ tìm cách bán được chúng. Sẽ luôn có cách, chúng ta phải tìm – bắt đầu bằng việc thay đổi quan điểm về đam mê – đam mê là kiếm được tiền chứ không phải cứ đam mê dù không làm ra tiền. Nếu đam mê chưa ra tiền thì làm cái khác lấy tiền nuôi đến khi nó ra tiền thì thôi.

Chỉ đừng có những mục tiêu phi thực tế.

Không biết mình đã diễn đạt được mạch lạc quan điểm tiền bạc của mình chưa 😕 Mà đói quá, mình phải đi ăn đã.

Ký hợp đồng xuất bản 101 (tiết 2)

4. Thời gian thực hiện dự án

Thông thường bản thảo được duyệt cuối cùng sẽ là quyền quyết định của NXB, tất nhiên là có bàn bạc thống nhất với tác giả, trừ trường hợp tác giả tự bỏ tiền in sách (NXB đứng ở vai trò xin giấy phép xuất bản…).

Thời gian một cuốn sách từ bước bản thảo cho tới khi được phát hành có thể kéo dài tới vài năm (không chỉ ở VN đâu, các nước khác cũng vậy thôi), nên các bạn đừng quá shock nếu sách mình lâu ra như vậy. Có rất nhiều khâu mất thời gian nếu muốn làm cho chỉn chu, và một NXB thì luôn làm nhiều bản thảo cùng một lúc. Ở Việt Nam mình thấy các NXB thường không quá bắt chẹt tác giả/ hoạ sĩ ở khoản thời gian hoàn thiện (hiếm tác giả/ hoạ sĩ nào làm đúng hạn lắm). Tuy nhiên, nếu muốn, đôi bên có thể ký điều khoản thoả thuận về thời gian tối đa để sách được ra mắt, nhưng đừng hi vọng là 1-2 tháng nhá.

Mình từng gặp trường hợp bên phía đặt làm sách đưa ra hợp đồng với những điều khoản siết như agency. Vd bản thảo duyệt 3 vòng, mỗi vòng bên khách sẽ có thời gian 10 ngày để feedback, nhưng tác giả/ hoạ sĩ chỉ có 3 ngày để sửa lại. Trong khi thời hạn mong muốn hoàn thành bản thảo là 1 tháng rưỡi. Giờ mà duyệt 3 vòng, dùng đúng tối đa 10 ngày thì đã hết mịe một tháng rồi còn gì nữa.

Đó là lúc mà tác giả/ hoạ sĩ nên bỏ của chạy lấy người ngay lập tức.

5. Sửa chữa bản thảo

Đây là một khoản vô cùng nhạy cảm trong quá trình làm sách. Sửa bao nhiêu lần, sửa cái gì, ai được quyền quyết định cuối cùng… là những vấn đề vô cùng đau đầu. Không hiếm trường hợp tác giả bất đồng với NXB/ btv không thể hoà giải đến nỗi huỷ hợp đồng luôn. Hoặc hoạ sĩ quá lầy, sửa mãi cũng không đúng, không đạt chất lượng. Bạn biết đấy, sáng tác không có một đáp án chuẩn duy nhất, không phải 1 + 1 là sẽ bằng 2.

Trong những năm làm sách, mình từng gặp đủ tình huống, lúc thì btv quá dốt, quá dở hơi, toàn sửa nhố nhăng, lúc thì tác giả quá tự cao, không nghe góp ý. Cá nhân mình thấy, viết những điều khoản siết chặt về việc sửa (vd chỉ được sửa tối đa 3 lần, giới hạn sửa, sửa thì thời gian làm là bao lâu…) chưa chắc đã giúp tạo ra cuốn sách tốt nhất. Có những lần sát deadline, dù đã vẽ xong 3/4 cuốn sách, mình vẫn bỏ hết và vẽ lại từ đầu, mà btv cũng đủ liều cho mình làm vậy. Sản phẩm cuối thường thoả mãn cho cả đôi bên hơn rất nhiều.

Bạn có thể ký những điều khoản chặt về việc sửa. Nhưng cá nhân mình thấy cách tốt nhất là lựa người làm cùng hợp với mình, hiểu tác phẩm của mình. Làm sao để gặp người đó thì nói thật là… cần rất nhiều may mắn. Thêm nữa, hãy giao lưu, nói chuyện với nhau một chút trước khi đặt bút ký HĐ, để hiểu về cách làm việc, quan điểm về tác phẩm, chứ không phải bonding tán nhảm đâu nha.

6. Các sản phẩm ăn theo (merchandise)

Có một ranh giới khá mong manh giữa sản phẩm đi kèm sách để PR và sản phẩm được coi là merchandise. Vd NXB làm thêm túi tote in quote trích từ trong sách để tặng cho 100 độc giả mua sách đầu tiên, đây có thể coi là để PR cho sách, không tính là kinh doanh merch. Tuy vậy, nếu NXB sản xuất hàng loạt túi đó để bán thì đã trở thành merch —> cần tác giả uỷ quyền sản xuất và có thoả thuận % doanh thu.

Không phải NXB nào cũng sản xuất merch, tác giả có thể uỷ quyền/ bán quyền sản xuất này cho một đơn vị thứ 3. Vd bạn có một cuốn sách thiếu nhi thành công, bạn muốn bán hình ảnh nhân vật in lên bìa vở, hộp bút, balo… Bạn có thể ký hợp đồng sản xuất merch riêng với một đơn vị sản xuất. Hợp đồng này không liên quan tới NXB. Trong trường hợp bạn là tác giả text, hình ảnh do hoạ sĩ vẽ thì sẽ có thoả thuận % merch giữa tác giả và hoạ sĩ riêng.

Tuy vậy, mình thấy khoản này ở VN cũng chưa thật chặt chẽ, các NXB nước ngoài cũng không siết chặt với VN lắm. Có vẻ có sự du di, linh hoạt.


Tạm thời đó là những điều cần chú ý khi ký hợp đồng mà mình nhớ ra được. Chi tiết sâu sắc thì cũng còn tuỳ từng NXB, và thoả thuận riêng giữa NXB và tác giả/ hoạ sĩ. Bên ngoài các vấn đề pháp lý, mình thấy xuất bản nhìn chung là giới… ít tiền (tất nhiên vẫn sẽ có những cá biệt nhiều tiền), thật sự là như vậy, nên họ cũng thường nhẹ nhàng, ít căng thẳng hơn so với nhiều ngành nghề khác. Mình nghĩ cách tốt nhất khi bước vào lĩnh vực này, hãy giữ mindset… thư thái thôi, không cần phải xù lông sợ hãi bóc lột lẫn nhau. Nhưng cũng nhất thiết phải thẳng thắn, rõ ràng ngay từ đầu, không suy nghĩ thoả thuận bằng tình cảm. Công tư lẫn lộn, trong bất kỳ trường hợp nào, đều dễ dẫn tới thảm hoạ.

Ký hợp đồng xuất bản 101 (tiết 1)

Ký hợp đồng xuất bản 101 (tiết 1)

Câu chuyện về luật pháp luôn vô cùng đau đầu. Nhưng các bạn biết đấy, càng nắm rõ luật chơi thì chúng ta càng ít bị thiệt.

Dưới đây là một số kinh nghiệm mình đúc rút qua nhiều năm (cả ở vị trí người đi ký HĐ và người soạn thảo HĐ), cũng như tự tìm hiểu, đã có tham vấn luật sư (may quá có nhiều bạn làm luật). Mình sẽ không viết chi tiết kiểu điều luật số mấy, nghị định bao nhiêu… (cái này các bạn tự google là ra nha), mình sẽ viết kiểu dummy, dễ hiểu, dễ áp dụng nhất ở thị trường VN.

Áp dụng với cả tác giả sách chữ lẫn hoạ sĩ minh hoạ, hoặc tác giả vừa vẽ vừa sáng tác.

Nếu có sai sót gì, mong bạn đọc “chỉ giáo”, bổ sung thêm.

Một tác phẩm, hiểu cơ bản, sẽ gắn liền với hai quyền:

  1. Quyền tác giả/ quyền nhân thân: quyền này bạn có ngay khi bạn hoàn thành tác phẩm, kể cả chưa được xuất bản hay đăng tải ở bất kỳ đâu. Và bạn sẽ luôn luôn là tác giả của tác phẩm đó.

    Quyền này không mua bán. Người ta không thể mua quyền tác giả của bạn và bán cho người khác để thay tên tác giả.

– Quyền đặt tên cho tác phẩm

– Quyền đứng tên thật hoặc bút danh trên tác phẩm; được nêu tên thật hoặc bút danh khi tác phẩm được công bố, sử dụng

– Quyền công bố tác phẩm hoặc cho phép người khác công bố tác phẩm

– Quyền bảo vệ sự toàn vẹn của tác phẩm, không cho người khác sửa chữa, cắt xén hoặc xuyên tạc tác phẩm dưới bất kỳ hình thức nào gây phương hại đến danh dự và uy tín của tác giả.

Điều này có nghĩa là dù tác phẩm của bạn được xuất bản dưới hình thức nào (in sách giấy hay phát hành online), ở bất kỳ đâu thì bạn luôn được đứng tên tác giả, và người ta không được cắt xén, chỉnh sửa, thay đổi tác phẩm của bạn.

2. (Bản) Quyền xuất bản:

Khi ký hợp đồng, bán bản thảo của mình cho một NXB, bạn đang bán cái quyền này cho họ. Hiểu đơn giản là NXB đó độc quyền in và bán sách của bạn. Bạn không được bán cho ai khác để phát hành/ đăng tải tác phẩm nữa (bất kể họ có dùng tác phẩm vì mục đích thương mại hay không).

Đã từng có rất nhiều hoạ sĩ nhầm lẫn về quyền này. Vd, khi họ đăng tải toàn bộ tranh trong một cuốn sách mà họ minh hoạ lên FB cá nhân, họ đã vi phạm quyền xuất bản/ phát hành của NXB, chỉ NXB nắm bản quyền xuất bản mới được làm việc này. Hoạ sĩ có quyền trích dẫn sản phẩm trên kênh cá nhân. Ở đây NXB không vi phạm bản quyền trí tuệ của hoạ sĩ: hoạ sĩ vẫn được credit, đứng tên chính xác, được trả nhuận bút đầy đủ.

khi chuẩn bị đặt bút ký một hợp đồng xuất bản, bạn cần đọc kỹ (nhất) những điểm sau:

1. Tác phẩm được xuất bản dưới những hình thức nào?

Truyền thống thì chỉ có in và bán sách giấy. Tuy nhiên, nếu NXB định làm ebook, hay audio book, làm app, chuyển thể thành phim, phổ nhạc… đều phải ghi rõ trong HĐ. Đặc biệt là về nhuận bút.

Có một trường hợp cần chú ý là Creative commons license. Đây được coi như một dạng xuất bản tác phẩm (publish). Nếu bạn đã ký hợp đồng với những điều khoản bán đứt toàn bộ quyền xuất bản (exclusive rights), hoặc viết mù mờ không cụ thể, thì bên nắm giữ bản quyền xuất bản có quyền đăng tải tác phẩm của bạn dưới Creative commons license, tức là ai cũng có thể sử dụng, chỉnh sửa, sáng tạo trên tác phẩm của bạn, miễn là họ không dùng cho mục đích thương mại. Nôm na giống như open source vậy. Và bên nắm giữ bản quyền xuất bản hoàn toàn không có trách nhiệm gì với những bên thứ 3 này.

—> Các bạn hoạ sĩ hãy đặc biệt lưu ý điều khoản này trong hợp đồng nhé, nếu không muốn bỗng dưng một ngày tác phẩm của mình thành open source 😀 .

2. Thời hạn khai thác bản quyền xuất bản là bao lâu?

Có nghĩa là NXB đó sẽ được in và bán tác phẩm của bạn trong bao lâu. Thông thường ở VN là 4-5 năm. Hết thời hạn này, bạn có thể bán cho bên khác, hoặc tự phát hành tuỳ ý.

Có một số trường hợp đặc biệt như khi mình làm sách cho tổ chức NGO, sách phát từ thiện chứ không kinh doanh, hợp đồng ký kết là bán đứt mãi mãi quyền này. Họ được tuỳ ý sử dụng và phát hành tác phẩm dưới mọi hình thức. Mình luôn được đứng tên tác giả nhưng mình không bao giờ còn làm gì khác được với những tác phẩm ấy nữa.

Thú thực có vài tác phẩm mình cũng tiếc.

Một trường hợp khác nữa là vd: NXB Việt Nam A đang giữ bản quyền xuất bản tác phẩm này. NXB nước ngoài B muốn mua để dịch và phát hành ở nước mình. Lúc này tác phẩm sẽ được tính là tác phẩm phái sinh (bản dịch thuật), vẫn nằm trong quyền xuất bản của NXB đang nắm giữ. % tiền mua bán bản quyền là thoả thuận riêng giữa tác giả và NXB.

Trường hợp tác giả tự phát hành tác phẩm thì tác giả sở hữu cả bản quyền xuất bản.

3. Thanh toán nhuận bút ra sao? Thời hạn thanh toán?

Có 3 hình thức tính nhuận bút phổ biến là:

Tính theo %: giá bìa x số % thoả thuận x số lượng bản in (không quan trọng sẽ bán được bao nhiêu).
Vd: thoả thuận nhuận bút 10%, sách bạn giá bìa 50k, in 1000 bản lần đầu, số tiền lần đầu bạn nhận được là 5 triệu VND.
—> càng tái bản nhiều lần thì tác giả sẽ càng kiếm được nhiều. % tối thiểu thường là 10%, cao có thể lên tới 16-17%.

Tình huống xấu là NXB in nhiều hơn số lượng ký trong HĐ, và phần dôi ra đấy tác giả sẽ không được hưởng nhuận bút. Nói thật là ở VN không có cách nào biết chắc được NXB có in đúng số lượng đã ký hay không, có lén in thêm lúc nào hay không. Chỉ có thể đặt lòng tin vào nhau thôi 😦 .

Trả một cục: bất kể sách in bao nhiêu, bán được bao nhiêu trong suốt thời hạn khai thác bản quyền, tác giả chỉ nhận được đúng số tiền như vậy.
Hoặc với hoạ sĩ là tính theo trang, vd: 500k/1 trang —> sách 10 trang là 5tr. Lưu ý ở đây là tính theo số trang chứ không phải tranh. Vd trong một cuốn sách tranh sẽ có những tranh trang đơn và có những tranh trải rộng trang đôi (tính là 1 spread). Trước có tác giả liên hệ làm hợp đồng với mình tính theo tranh, mình báo lại là trang, liền lặn mất tăm không một lời từ biệt hahahahahahaha.

Trả một cục ban đầu và có thêm cả % doanh thu về sau (được gọi là phí loyalty). Cách này thường phải có một mốc để bắt đầu tính theo %. Vd: sách bán được hơn 5000 bản, từ bản 5001 tác giả sẽ được tính theo % bản in (như cách 1). Dưới mức 5000 thì chỉ được hưởng một cục ban đầu.
—> không phải tác giả nào cũng đạt được thoả thuận này với NXB.

THỜI HẠN THANH TOÁN:

Có hai kiểu phổ biến:

Có ứng trước, chia thành 2-3 đợt thanh toán, thời gian cụ thể thoả thuận trong hợp đồng .
Thanh toán một cục lúc sau. Thường là 01-02 tháng SAU KHI sách được phát hành. Cái này bạn phải đọc kỹ, đây là sau khi sách được chính thức được phát hành trên thị trường, chứ không phải sau khi bạn hoàn thành xong xuôi bản thảo/ sản phẩm. Nếu bạn làm xong mà NXB vẫn ngâm mãi chưa in thì bạn cũng không nhận được tiền đâu (。•́︿•̀。)

Mệt quá, mình xin được nghỉ tại đây. Hẹn tiết 2 còn nhiều điều quan trọng và nhức đầu khác nữa.

Tiết 2

Tôi đã đến với nghề như thế nào? (phần 3)

Bên cạnh việc bắt đầu làm sách với Room to Read kể từ năm thứ 3, nhờ học ở OMEGA, mình có những công việc minh hoạ đầu tiên: minh hoạ cho SGK, cho tạp chí, các sản phẩm in ấn… Ngoài ra thì mình cũng được tham dự một số triển lãm, rồi thi thố này nọ.

Nhờ minh hoạ lặt vặt mình mua được wacom (mà vẫn dùng tới tận năm ngoái, cũng 6-7 năm liên tục mà chưa từng bị trục trặc gì), và không phải xin tiền tiêu vặt bố mẹ nữa (nhưng vẫn được bao ăn ở 🙂 ). Từ lúc kiếm được tiền từ việc vẽ, bố mẹ mình đã bớt lo lắng và thôi phản đối chuyện mình theo ngành này. Sau đồ đạc công việc gì mình đều tự mua. Nói chung cứ phải (gần) độc lập về kinh tế thì mới độc lập về chính trị được các bạn ạ.

Sau khi tốt nghiệp (vừa điểm trung bình để ra trường 🙂 lạy trời), mình không đi làm công ty ngay mà freelance chừng một năm. Mình chẳng lo nghĩ gì nhiều, việc cũng không thiếu (chủ yếu nhờ không phải lo tiền nhà, tiền ăn 🙂 ). Rồi mình được vào làm ở một cty sách, đến chè nước nói chuyện một buổi với giám đốc xong đi làm thôi, chứ cũng không phải phỏng vấn mệt mỏi gì.

Đợt mới đi làm, lương mình là 5 triệu /1 tháng. Chế độ lương ở đấy là: lương cứng + lương sản phẩm + thưởng doanh thu cuối năm (sách nào bán tốt thì BTV cuốn đó sẽ được thưởng theo doanh thu). Sau gần 3 năm đi làm, với chức vụ trên giấy là phó phòng thiếu nhi, lương cứng của mình là 8tr (được nghỉ 3 ngày 1 tuần), thi thoảng có tháng có lương sản phẩm thì lên được 9tr, hiếm lắm có tháng được 10tr. Thưởng cuối năm + thưởng doanh thu (hầu như năm nào mình cũng có sách lọt top 5 best seller nhé) được 13~25tr. Tính bình quân thu nhập một năm của mình (chỉ riêng đi làm văn phòng) là khoảng 125tr gì đó (vào những năm 2014-2017). Thấp bất ngờ đúng không?

Nếu chỉ đi làm văn phòng như thế, mà không được bố mẹ bao nuôi ăn ở, chắc cũng ngắc ngoải.

Tuy vậy, mình cũng không vì lương thấp mà hối tiếc đã đi làm mấy năm ở đó. Thời gian này mình học được rất nhiều thứ hữu ích (đặc biệt là về quy trình xuất bản, việc in ấn, cách làm việc với BTV…), được/ phải làm đủ thứ việc trên giời dưới bể. Nhược điểm là thời gian này mình gần như chẳng sáng tác được gì, vì đã mệt lử với công việc văn phòng.

Khi đứng ở vị trí BTV xây dựng bản thảo, mình ngộ ra thêm nhiều điều khác về việc sáng tác ở cương vị tác giả. Vd như:

Mọi câu chuyện hay đều bắt đầu từ một cảm xúc chân thành. Nhưng không phải cảm xúc chân thành nào cũng trở thành một cuốn sách hay.

– mình nói chứ ai –

(chính vì thế chúng ta cần BTV giỏi, NXB có tâm)

Hay: hầu hết tác giả đều bắt đầu sáng tác bằng việc kể lại câu chuyện của chính mình (một cảm xúc chân thành). Nhưng không phải ai cũng vượt qua được ranh giới ấy. Việc kể một câu chuyện không bắt nguồn từ trải nghiệm thật của cá nhân cần rất nhiều trí tưởng tượng. Đây là vấn đề mình từng kể nhiều lần khi làm việc với các tác giả là những bà mẹ: họ gần như chỉ quanh quẩn mỗi đứa con của mình. Việc những đứa trẻ là nguồn cảm hứng, là muse để bắt đầu câu chuyện hoàn toàn ok, nhưng không phải ai cũng nhận ra được rằng mình đang bị mắc kẹt trong vòng tròn bé tí xoay quanh đứa trẻ ấy, chứ chưa thực sự TƯỞNG TƯỢNG. Hiếm người vượt qua được ranh giới ấy như J.K.Rowling, Harry Potter chẳng phải bắt đầu từ những giấc mơ của con bà ấy hay sao.

Một vài tác phẩm kinh điển hay ho do các ông bố viết cho con/ lấy cảm hứng từ con: Gấu Pooh, Gió qua rặng liễu, Biên niên sử Narnia, Here we are… Bạn có thể thấy điểm chung thành công của các tác phẩm này là chúng ta không chỉ nhìn thấy (thậm chí là không thấy) đứa trẻ cảm hứng ban đầu. Trong gấu Pooh thì gấu Pooh mới là nhân vật trung tâm. Cuộc sống của Christopher cũng không hạnh phúc gì hơn từ sự nổi tiếng của cuốn tiểu thuyết kia.

(mình đang nói về thể loại fiction, còn nếu kể lại chuyện về con mình đúng như thực tế đã diễn ra, vd như sách nuôi dạy trẻ chẳng hạn, thì đó là non-fic. Không nên nhầm lẫn giữa hai thể loại này.)

Thời gian cuối lúc sắp nghỉ làm, mình rơi vào tình trạng bi bét. Sau cùng mình vẫn muốn được sáng tác, được vẽ nhiều hơn suốt ngày đi sửa bản thảo cho người khác (không phải lúc nào cũng gặp được những ý tưởng hay), hay phải quằn quại giữa những drama chốn văn phòng. Sau khi nghỉ việc, mình dần lấy lại cân bằng và viết truyện trở lại, đặt mục tiêu hướng tới thị trường lớn hơn.

Nhiều lúc mình thấy cực kỳ tuyệt vọng, thấy cạn thời gian, tụt hậu trong khi các bạn hoạ sĩ/ tác giả trẻ thì ngày càng giỏi. Nhưng mình đọc được câu chuyện về một hoạ sĩ minh hoạ, bắt đầu học ĐH năm cô đã 33 tuổi, bắt đầu kiếm sống ổn định được bằng nghề năm 40 tuổi. Có một điều thú vị trong ngành minh hoạ cũng như sáng tác nói chung, người ta ít quan tâm đến tuổi hay bằng cấp của bạn hơn bạn tưởng. Có hai điều quan trọng bậc nhất: 1- chất lượng sản phẩm, 2 – thái độ làm việc. Hoặc có những hoạ sĩ/ tác giả Nhật, ngoài 90 rồi vẫn sáng tác đều đều và chất lượng cao ngất. Tất cả những người như vậy khiến mình thấy an tâm, cứ chăm chỉ mà làm việc thôi. Còn làm việc là còn hy vọng hihi.

Có lẽ mình sẽ viết thêm một bài bonus một số tips giắt lưng làm nghề. Để hôm khác, giờ mình mệt quá. Lại còn phải đi nấu cơm… đúng là những hiện thực trần truồng không thể chạy thoát.

Phần 2
Phần 1

Tôi đã đến với nghề như thế nào (phần 2)

Sau khi đỗ ĐH, mình bước vào 5 năm cuộc đời đầy sóng gió, đồng thời có dấu ấn bước ngoặt đáng nhớ.

Năm đầu tiên học đại cương, chưa phân chuyên ngành. Đây cũng là một trong những điều đáng tiếc của mình ngày đó. Lẽ ra mình nên học đại cương cẩn thận và tử tế hơn. Năm đại cương có những môn quan trọng nền tảng cho việc vẽ lâu dài như hình hoạ, ký hoạ, nghiên cứu thiên nhiên hay giải phẫu. Mình học hành láng cháng vđ *ôm đầu*. Thi thoảng mình vẫn có những bài điểm cao… vô tình giỏi giang. Mình đã ghi lại trong cuốn My poetic life.

Tuy vậy, hết năm đầu điểm tổng kết của mình rất cao :v, đứng thứ hai toàn khoá đấy. Đủ điểm để đạt học bổng, nhưng mình đã bị cắt học bổng. Chi tiết vụ drama này mình cũng đã từng kể trên blog (bài nào thì mình quên rồi).

Vì vụ điểm cao nhì khoá (một khóa chia thành 4 lớp), (và tất nhiên) nhất lớp mình, mình bị mấy đứa bỏ mẹ trong lớp suốt ngày cà khịa, kìa “học giỏi nhất lớp” (ts chẳng nhẽ bảo rõ ràng giỏi hơn chúng mày?! Xong chấm bài vẫn chụp bài tao?!). Mình thi được 10 điểm tiếng Anh (a bờ cờ, hello goodbye dễ lắm), xong bị bọn lớp móc mỉa là làm được bài ko nhắc các bạn 🙂 🙂 Nhưng có đứa nào hỏi bài mình đâu ơ kìa ơ kìa?!

Nói sơ sơ vậy để thấy mình drama tràn trề bể phốt từ thầy cô cho tới bạn bè 🙂 🙂 🙂 .

Hồi ấy mình rất là mong manh dễ vỡ, “trái tym” dễ sinh sự, gặp những va chạm đầu đời đã muốn bỏ cuộc. Mình đã định bỏ học ngay năm nhất. Định năm sau thi lại vào ĐH Mỹ Thuật VN á. Mà sau vẫn phải cắn răng cố nốt. Liên tiếp là những quyết định sai lầm.

Trường dựa vào điểm tổng kết năm nhất để xét duyệt chuyên ngành. Mấy ngành hot (như nội thất hay đồ hoạ) tất nhiên yêu cầu điểm cao (đấy là trường nói thế chứ cũng chẳng biết thực hư thế nào). Ngày đó mình nghĩ mình phải thực tế, đứng đắn lên thôi, không thể vớ vẩn mãi. Với điểm cao thế này, mình chắc chắn vào được bất kỳ khoa nào mình chọn. Thế là mình chọn nội thất với suy nghĩ nội thất sau này… kiếm được nhiều tiền. Nhưng mình quên mất là muốn kiếm được nhiều tiền thì mày phải biết làm nghề đã 🙂 . Điều nuối tiếc thứ hai thời ĐH là mình đã không đăng ký vào một khoa vui vẻ, đúng như con tim =)). Mình luôn nghĩ nếu mình chọn khoa đồ chơi hẳn thời ĐH của mình sẽ rất phấn khởi. Mình thích làm những thứ vui vẻ, nhố nhăng, đáng yêu, hạnh phúc.

Những quyết định dối lòng khiến mình khổ sở suốt 4 năm học còn lại. Thật sự khổ sở. Mình luôn trong tình trạng không biết mình đang học cái gì, mình đang làm cái gì, sau này có tự kiếm sống được không… Mình nhận ra một sự thật nghiệt ngã rằng: có rất nhiều đứa trẻ được nhận định là có năng khiếu, vẫn có thể chúng lớn lên chẳng thành cái gì cả, chẳng đạt được thành tựu gì đáng kể.

Từ đó mình luôn tự nhủ với bản thân là không bao giờ, không bao giờ đi ngược lại với lòng mình, không vì bất cứ lý do gì, nếu không muốn phải khổ sở rất lâu sau đó.

Đến cuối năm thứ 2, mọi sự có khởi sắc thêm “nhiều” chút. Lúc này mình bắt đầu đi học thêm một trường nữa – trường OMEGA. Mình đã học song song hai trường thiết kế cùng một lúc (mình còn tham gia hội sinh viên AIESEC nữa hahahaha, hoang tưởng bản thân là có thể chạy được hết mọi thứ). Mình là khoá đầu tiên cũng là cuối cùng của OMEGA. OMEGA là một dự án thử nghiệm của trường Arena FPT. Ở OMEGA mình gặp được một trong những người thầy giỏi nhất (và có tâm nhất) trong suốt quãng đời đi học của mình, và những người bạn mình còn chơi đến tận bây giờ. Nhờ có OMEGA, mình đã có những kiến thức nền tảng về graphic design, đặt tiền đề cho việc học nhiều thứ khác của mình sau này.

Sang đến năm thứ 3, mình có cuốn picture book đầu tiên được xuất bản, nhờ một cuộc thi – dù ko được giải – với Room to Read Vietnam (đã từng kể). Đây là một dấu mốc quan trọng với mình. Mình không cảm thấy hoang mang nữa. Và không chỉ ở việc có sách được xuất bản, mà còn ở phản ứng của những đứa trẻ khi đọc sách của mình. Sự yêu thích sâu sắc, mãnh liệt (kiểu thuộc lòng cả cuốn sách – mình viết ra còn không nhớ được thế, hay tối nào cũng đòi ôm vào giường ngủ cùng, tự đóng vai các nhân vật rồi diễn kịch…) của chúng nó khiến mình tin tưởng rằng mình đã tìm được con đường phù hợp rồi.

Sẽ có một vài khoảnh khắc may mắn trong cuộc đời, bạn được trải qua một cảm xúc sâu đậm, một cảm giác đúng đắn vô cùng – là giây phút bạn sẽ có thể bám lấy suốt về sau mỗi lúc bản thân muốn từ bỏ.

Không phải lúc nào mình cũng thấy tự tin. Mình khủng hoảng không ít (và không nhẹ). Có cả những khoảng thời gian cả bạn thân cũ bảo mình đã hết sáng tạo rồi đó =))). Khi ấy mình luôn nhớ lại những câu chuyện đầu tiên từng viết/ vẽ, nhớ rằng mình đã từng có thể làm một vài đứa trẻ vui vẻ, phấn khích thì mình cũng có thể làm điều ấy một lần nữa.

Mình không có một mục đích hay mơ ước dài hạn, giả sử như trở thành một tác giả nổi tiếng bậc nhất VN. Mình chỉ có từng mục đích nhỏ. Như trước khi mình được xuất bản cuốn Nắng ơi là nắng, mình chỉ nghĩ muốn được xuất bản MỘT cuốn sách. Thế thôi. Như hiện giờ, mình đã rời khỏi VN. Mục đích nhỏ tiếp theo của mình là được xuất bản một cuốn sách với một NXB nước ngoài, bên ngoài biên giới VN. Mình chỉ tập trung vào điều đó thôi.

Tạm thế, đến giờ mình đi dạo rồi. Hẹn gặp ở phần 3 (phần cuối) nhé :D.

Phần 3
Phần 1

Tôi đã đến với nghề như thế nào? (phần 1)

Hôm nay tạm ngưng không “học bài” nữa. Mình sẽ kể chuyện đến với nghề (do cũng có mấy bạn hỏi vụ này), hi vọng sẽ gợi cảm hứng đôi chút ^^.

Chuyện nghề nghiệp của mình là một con đường tương đối thẳng thớm. Mình hầu như luôn luôn biết mình muốn gì, thích gì kể từ khi mới là một đứa trẻ mẫu giáo. Rất ít khi dao động. Mình cũng là đứa trẻ hay được khen có năng khiếu, hay một tác giả trẻ nhiều tiềm năng (đây là niềm vui thủa ban đầu dần biến thành cơn ác mộng. Mình sẽ nói rõ ở đoạn sau).

Từ nhỏ, cũng giống như nhiều đứa trẻ khác, mình rất thích vẽ, rất thích nghe chuyện, thích kể chuyện. Còn một câu chuyện mình và đứa em thân thiết sáng tác hồi mình 10 tuổi (em mình 9 tuổi) vẫn giữ được tới giờ, tên là Vương quốc Hoa quả, kể về dũng sĩ Dưa Hấu giải cứu vương quốc hoa quả khỏi đám sâu hại, rồi cưới được công chúa Chuối (con đức vua Cà chua). Sau hai người đẻ ra hoàng tử… Dưa chuột (nghe nó lại hợp lý vl).

Mời các bạn đọc thử dưới đây:

Còn rất nhiều “tác phẩm” khác đã bị thất lạc, không may mắn được người lớn lưu giữ hộ cho như Vương quốc hoa qủa. Mình nhớ còn có truyện gì mà ăn nho xong nhổ hạt bừa bãi thế là cây nho mọc lên khổng lồ, quấn lấy người trả thù (. _ . ) (so dark, I should sell it to DC). Hay truyện về các bạn Tròn, Vuông, Tam Giác (literally là nhân vật có hình dạng như vậy) học cùng lớp 1, về sau xuyên không về quá khứ quậy tưng bừng.

Tuy vậy, trong cuốn lưu bút hết cấp 1, mình có viết ước mơ sau này trở thành… tiến sĩ =)))). Tiến sĩ gì thì không biết. Có lẽ đây là ảnh hưởng từ sự mê việc học giỏi, con nhà người ta của mẹ mình. Mình nghĩ viết thế nghe có vẻ… ngầu. Với cấp 1 mình cũng học giỏi đi =))))). Tưởng thế đã đủ để làm tiến sĩ.

Về sau, nhờ sự kỳ thị và ám ảnh với môn Toán, mình càng chắc chắn muốn theo ngành Mỹ thuật hơn. Vì biết thi Mỹ thuật không phải thi Toán. Cấp 2 mình có được bố mẹ cho đi học vẽ ở Cung thiếu nhi HN, sau đó là CĐ Nghệ thuật HN. Mấy lớp học này với mình đều rất vui và nhiều… vinh quang. Ông thầy dạy ở Cung thiếu nhi của mình là một nghệ sĩ điêu khắc, theo phong cách đương đại, trừu tượng. Thầy rất là hay ho, toàn đem artbook của danh hoạ thế giới cho học trò xem rồi còn chép tranh lại. Thầy giới thiệu Dali cho bọn trẻ con một cách rất buồn cười, vẫn nhớ đoạn ông ý tả tranh Dali eo ơi hai người ngồi múc thịt nhau ăn lè :))))))). Nếu thầy khen tranh ai sẽ luôn có giải thích cụ thể tại sao tranh này đẹp, đẹp ở chỗ nào. Khi học lớp ở CĐ nghệ thuật HN thì cao cấp hơn một chút. Đây là nơi mình bắt đầu được làm quen với vẽ hình hoạ (từ vẽ khối cơ bản) và sử dụng màu bột. Mình nhớ ông thầy dạy mình rất hay hút thuốc lá, có lần làm rơi tàn thuốc lá làm cháy cái balo của mình 🙂 .

Ngày nhỏ mình vẽ rất nhiều. Vô cùng say sưa. Bố mình đi công tác có lần mua cho mình cả một vali màu dạ. Xinh ơi là xinh ấy. Ngoài bìa có hình cô bé dưa hấu trên bãi biển. Mình đã xách cái vali con con màu đó đi thi vẽ ở trường và được giải nhì (nhớ là được thưởng hộp màu và vinh danh trong buổi chào cờ đầu tuần). Về sau có hôm mẹ mình tức ông anh mình bỏ học đi chơi điện tử đã ném vỡ đôi cái vali màu của mình, làm mình khóc mất mấy hôm.

Hồi cấp 1 trường mình (aka Thực Nghiệm đó) có truyền thống treo tranh học sinh khắp trường. Các cô giáo dạy mỹ thuật sẽ là người chọn tranh. Không năm nào quyển vở vẽ của mình còn trang nào hết. Hồi ấy bố đóng ghim vở vẽ bằng giấy A4 cho mình. Cô giáo Mỹ thuật mình lúc nào cũng kêu sao bố em đóng chắc thế này không tài nào xé được :v. Về sau mình cũng bảo bố khỏi phải đóng chắc vì đằng nào các cô cũng xé hết vở của con thôi :v.

Lên cấp 2 mình có phi vụ vẽ hộ tranh cho nửa lớp. Xong tranh vẽ hộ toàn được 10 mí lại cô đem khoe khen nức nở. Tranh vẽ cho mình thì được 8 điểm thế là mình ngồi khóc tu tu :)))). Cô giáo lại cứ tưởng mình ganh vì bạn được điểm cao hơn. Mà mình thì ko dám nói là tranh kia cũng em vẽ cô ơi =))))))). Còn có lần mình vẽ con mèo đang nằm gãi tai, ông thầy mình một mực em nhờ người lớn vẽ đúng không. Mình bảo em vẽ mà. Thầy bảo em can lại tranh đúng không =)))))). Nói chung thầy nhất quyết không tin trẻ con cấp 2 vẽ được con mèo thế á. Mà thôi… kệ thầy, được cái thầy đẹp trai nên thôi tha thứ đi!

Lên cấp 3, mình nằng nặc đòi thi ĐH Mỹ thuật. Và từ đây nổ ra cuộc chiến dai dẳng đầy nước mắt với bố mẹ mà mình đã từng kể rất nhiều trên blog này. Sau cùng bố mẹ cũng chịu thua và cho mình đi học ôn thi vẽ. Cái lớp luyện thi của mình có lệ là bài tốt (bài bố cục màu) của khoá trước sẽ để lại để các em sau chép lại luyện tập. Mình chép được hai bài thì chán quá, tự nghĩ luôn thì từ ấy toàn được giữ bài lại. Rồi đến lúc chuẩn bị thi, cái cô chủ lò luyện thi đấy lại đề nghị bán lại mấy bài đó cho tụi mình (những đứa được giữ bài làm mẫu) để làm tài liệu ôn thi (hồi đó vẫn còn trò lén mang ảnh bài mẫu thu nhỏ vào phòng thi để chép cách phối màu đó). Các bạn có thấy đcmn ko hahhahahahahahahhaahah. Thế là mình tung hê, đã vẽ ra được mấy bài đó thì sợ đếch gì đi thi không nghĩ ra được. Mình hồn nhiên đi thi không tài liệu gì sất. Thế cho nó trong sạch, sòng phẳng.

Sự vụ đi thi ĐH của mình cũng đầy kịch tính. Mình chơi hẳn cả tuần trước khi thi. Đùng cái đến hôm thi thì mình lăn quay ra ốm :). Mình nhớ hôm đầu thi văn đầu óc mình choáng váng, vừa tay cầm bút viết, tay còn lại giữ khăn mùi soa vì nước mũi chảy ra không ngừng, người nóng hầm hập (mình được 6.5 văn, bị ông thầy dạy văn chửi cho một trận viết lách thế nào được có 6 điểm rưỡi thế hả). Mình thi hai môn vẽ, còn là 1 môn 6 tiếng, 1 môn 8 tiếng 🙂 🙂 .

May nhờ hai môn vẽ điểm cao nên mình vẫn thừa điểm đỗ vào trường trong sự bàng hoàng của rất nhiều người. Nhất là cái bà giáo lò luyện thi định bán lại bài của mình cho mình 🙂 .

Dài quá, đã đến giờ mình phải đi nấu cơm trưa rồi. Phần học ĐH tiếp mình sẽ viết sau. Hẹn phần 2.

Phần 2
Phần 3

Kể tôi trên giấy (tiết 3)

PHƯƠNG PHÁP 3: LIÊN TIẾP

Phương pháp này phải giải thích chi tiết hơn một chút. Cách này là kể chuyện bằng việc liệt kê theo trình tự thời gian. Khác với phương pháp liệt kê số 1, với cách này, nhất thiết phải bám lấy một trục thời gian cụ thể.

“một ngày nọ, tao nghĩ về quá khứ, rồi lại đến tương lai…”
chim hồng thiền sư. mình vẫn muốn viết thêm truyện cho nhân vật này.

Vì kể chuyện theo trình tự thời gian thì kể… bao nhiêu cũng được. Tuy không giới hạn độ dài thời gian (có thể là một phút cũng có thể là một thế kỷ) nhưng tốt nhất chỉ nên kể một tình huống: mở – thân – kết ngắn gọn. Không nên lồng ghép nhiều tình huống sẽ khó sắp xếp. Để luyện tập, bạn có thể thử bằng bố cục 4 khung.

Có một cuốn rất hay cũng thường dùng phương pháp này, Deep dark fears (đã được xuất bản ở VN với tên Những nỗi sợ sâu thẳm).

Khi còn nhỏ, tôi biết rằng nếu quay vòng vòng thật nhanh, tôi sẽ đi tới một chiều không gian khác, giống hệt nhưng là giả. Nếu tôi quay lần nữa, tôi sẽ trở về nhà. Tôi quên mất mình đã quay bao nhiêu vòng rồi.

Cái khó của phương pháp này là việc bạn chọn thời điểm/ chi tiết gì để kể. Có một bài tập rất hay để luyện là: tóm tắt. Bạn có thể thử tóm tắt một câu chuyện/ cuốn sách/ bộ phim bằng 4 câu/ 4 gạch đầu dòng, mà vẫn đủ để người khác nhận ra tác phẩm ấy.

Bạn có thể tham khảo series tóm tắt các tiểu thuyết kinh điển bằng hai khung truyện này:

Abridged Classics
Brief Summaries of Books You Were Supposed to Read but Probably Didn’t
John Atkinson
Kiêu hãnh và định kiến: Cô gái ghét mấy kẻ quý tộc giàu có. Đợi đã, à cô ấy không ghét.
Đồi gió hú: Hai anh chị em (đại khái thế) yêu nhau. Rất là mờ mịt.

Hôm nay mình hơi mệt, nên hết tiết 3 ở đây.

Tiết 1
Tiết 2

Kể tôi trên giấy (tiết 2)

PHƯƠNG PHÁP 2: ĐỐI LẬP

Đúng như cái tên, ở cách kể này, bạn cứ chọn các cặp nội dung đối lập nhau là được.

Đối lập ở đây có thể là đối lập về hình dạng (to – nhỏ, béo – gầy, mỏng – dày), cũng có thể là đối lập về tính chất (nóng – lạnh, dễ – khó, già – trẻ)… Cái đối lập này có thể nhìn thấy bằng mắt thường, hoặc chỉ cảm nhận được bằng cảm giác hoặc đánh giá qua suy nghĩ.

Phương pháp này đặc biệt thích hợp khi bạn muốn kể một câu chuyện về sự thay đổi, nhấn mạnh vào sự thay đổi ấy. Ưu điểm là ấn tượng nhanh, mạnh. “Đấm” phát vào chủ đề ngay.

Thậm chí bạn không cần phải biết vẽ.

Đây là một tranh nháp mình vẽ cách đây 6-7 năm.

“Càng lớn ước mơ của tôi càng nhỏ đi.”

Đây cũng là phương thức chung của loạt meme: “tôi nghĩ…” vs. “thực tế là…”

Phương pháp này hay được dùng trong picturebook dạng simple concept (dạy các độc giả nhỏ về những khái niệm cơ bản nhất. Vd như sáng – tối, trong – ngoài, trước – sau). Có một cuốn picturebook không lời từng được Nhã Nam xuất bản, cuốn này đã đạt nhiều giả thưởng lớn, tên nó là… TRƯỚC-SAU luôn :v . Tập hợp những bức tranh đối lập, thể hiện sự thay đổi, phát triển của tự nhiên, cũng như đời sống con người.

Chính là bàn tay tôi trong ảnh 🙂

Chỉ cần thế thôi mà cũng thành sách đoạt giải thưởng lớn thế giới đó :D. Hehe.

Bài luyện tập cho phương pháp này là viết ra những cặp từ đối lập nhau. Càng random càng tốt, bạn sẽ tìm được những sự đối lập thú vị, khác lạ.

Hết tiết 2.

Tiết 3

Kể tôi trên giấy (tiết 1)

Mấy hôm nọ có bạn pm hỏi mình rằng bạn ấy có rất nhiều chuyện muốn kể nhưng lại không biết kể như thế nào. Chuyện này làm mình nhớ ra một kỷ niệm tương đối thương đau: mình từng đi dạy một lớp vẽ ( . _ . )

Đó là một khoá dạy vẽ để kể chuyện, ghi chép đời sống ngăn ngắn. Cũng là lần đầu tiên mình đứng lớp dạy cái gì đó. Thật sự là một trải nghiệm khủng khiếp đối với mình (chắc cũng tương đối tệ với học viên. Mình không dám hỏi nữa ; v ; ).

Cơ bản, mình đã khẳng định được với bản thân rằng mình không hợp với việc dạy, mình không có khả năng đấy cũng như mong muốn làm việc đó (cũng có mấy bạn hỏi mình có mở lớp dạy vẽ không, có nhận học trò không… KHÔNG, các bạn ạ).

Tuy nhiên, mình nghĩ phần giáo trình mình đã viết không hẳn là vứt đi. Đây không phải thánh kinh cho việc sáng tác. Đây là những GỢI Ý, được đúc rút từ những trải nghiệm cá nhân của mình, những cuốn sách về sáng tác với tranh mình từng đọc. Nếu bạn thử áp dụng mà thấy hiệu quả thì tốt quá. Nếu không, coi như mình nói nhảm đi :)))).

Mình không dạy vẽ, mình gợi ý cách kể chuyện nha.

Cách mình tiếp cận trong giáo trình này là đưa ra một số phương pháp cụ thể để bạn có thể lắp nội dung câu chuyện của mình vào. Giống như bố cục văn mẫu vậy. Những phương pháp này cực kỳ phổ biến, rất nhiều tác giả đã sử dụng. Dùng chung phương pháp không vấn đề gì, quan trọng nhất là câu chuyện riêng.

PHƯƠNG PHÁP 1: LIỆT KÊ

Đúng như cái tên, bạn cứ liệt kê thành một danh sách là được. Chỉ cần đặt cho danh sách ấy một đề tài, một chủ đề thống nhất. Hãy chọn những chi tiết đặc trưng, đừng quá tham mà người xem sẽ khó nhận ra ý đồ của bạn. Ví dụ như: 5 món đồ miêu tả bản thân, 7 kiểu tóc cho một tuần, 6 kiểu quần chíp của siêu nhân

Hoặc là các cách khác nhau bạn diễn giải về một từ, một ý niệm, một sự vật. Ví dụ như Hạnh phúc đối với bạn là…

Bố cục tranh thì cứ flatlay mà chơi.

Đây là một post KOL mình làm cho Dove năm ngoái. Đề tài nhãn hàng đưa ra là mái tóc tự do gì đó. Tranh này có lượng tương tác (organic) tốt bất ngờ.

Có một hoạ sĩ comic rất nổi tiếng với phong cách liệt kê này, chắc nhiều bạn cũng quen tên, đó là incidental comics. Ví dụ như:

Đây chẳng phải là liệt kê cách sử dụng một cuốn sách hay sao? 😀

Bài tập để luyện phương pháp này là viết danh sách. Về bất cứ cái gì bạn thích, bạn nghĩ ra. Có thể viết ở bất kỳ đâu, bất kỳ lúc nào (lúc chờ xe buýt, chờ máy bay chẳng hạn). Cứ viết nội dung ra đã, rồi bạn dựa theo đúng đó mà vẽ thôi :D. Bạn có thể vẽ bằng những hình cực kỳ đơn giản, chỉ nét line đen cũng xong. Nhưng ý tưởng rõ ràng, sắc nét thì người xem vẫn sẽ thích thôi.

Tips: hãy bắt đầu từ những thứ quen thuộc và cụ thể (đồ dùng chẳng hạn) từ trong cuộc sống của bạn. Đừng vội nghĩ tới các hình ảnh ẩn dụ, abstract, nếu chúng làm bạn rối trí.

Hết tiết 1. Hẹn tiết sau với những phương pháp khác nữa nhé, hehe.

Tiết 2

6 bước để tìm phong cách vẽ riêng,

Đây là một vấn đề mình luôn phải vật lộn. Đến tận bây giờ mình vẫn đang vật lộn. Nhân tìm được một bài báo khá hay và cụ thể về vấn đề này, mình muốn dịch lại và thêm chút chia sẻ kinh nghiệm cá nhân. Các bạn đọc cho vui.

Bài báo gốc tại đây.

BƯỚC 1: Chọn một chủ đề

Hãy chọn một chủ đề bạn yêu thích và tập trung vào đó. Nếu bạn thích vẽ đủ thứ, cũng không sao, nhưng hãy giới hạn tối đa trong 5 đề tài thôi nhé. Ví dụ như toàn vẽ các bữa sáng, toàn vẽ OOTD hàng ngày, toàn vẽ động vật… Cá nhân mình thấy, để nhận diện một hoạ sĩ, câu chuyện/ nội dung họ kể qua tranh còn quan trọng hơn cả bút pháp/ kỹ thuật vẽ nữa.

BƯỚC 2: Xây dựng một thư viện tham khảo

Bạn hãy lựa chọn ra 5 hoạ sĩ bạn yêu thích nhất nhất. Góp nhặt, bắt chước mỗi người một tý. Trộn đều, nhào nặn để dần tạo ra phong cách của riêng mình. Không ai bắt đầu vẽ mà không bắt chước bất kỳ ai đâu ấy. Chỉ đừng copy y xì, đạo tranh người khác là được.

Mình thường dùng pinterest để làm việc này. Mỗi lúc bí ý tưởng, art block này kia, mình sẽ lên pin để tìm cảm hứng. Behance hay Instagram cũng không tồi.

Ngoài ra lưu trữ ảnh thật để vẽ theo cũng là một cách hiệu quả.

BƯỚC 3: Định hình phong cách của bạn

  • Chọn ra tone màu yêu thích của bạn. Ví dụ như màu pastel nhẹ nhàng, hoặc màu cơ bản rực rỡ… Các trang web như https://color.adobe.com/create/color-wheel rất hiệu quả. Mình còn có một cuốn sách gọi là Từ điển màu sắc. Lúc nào bí màu thì mở ra xem.
  • Bạn thích tạo hình có tính hình học, sắc nét, khối căng hay mềm mại, nét lỏng tay?
  • Bạn thích màu bệt, phẳng hay thích tả chất liệu, chuyển màu, pha màu?

Tranh (c) dòng trên Sato Kanae, dòng dưới Machiko Kaede

  • Bạn thích dùng chất liệu truyền thống, vẽ tay hay vẽ digital trên máy? Bạn có thể chọn cả hai :D.

Vài tips cá nhân của mình là: mình sẽ viết cụ thể ra các keyword mình hướng tới, gắn nó chỗ dễ nhìn. Để lúc nào vẽ, mình đều nhớ mình đang định hướng ra sao. Tuy vậy, cũng hãy cứ thoải mái thử nghiệm các chất liệu, các kỹ thuật khác nhau. Rồi bạn sẽ tìm được thứ phù hợp với mình nhất, mình vẽ thoải mái nhất.

BƯỚC 4: Vẽ đi vẽ lại nhiều lần

Đừng tự hài lòng hay tuyệt vọng ở lần vẽ đầu tiên. Cứ vẽ đi vẽ lại, thử đi thử lại vài lần, chắc chắn tranh của bạn sẽ đẹp lên nhiều. Practice makes perfect đúng với hầu hết mọi ngành nghề, và vẽ không ngoại lệ.

Bí kíp nhỏ là đừng so sánh với hoạ sĩ khác, thường chỉ làm mình thối chí. Hãy so sánh với chính tranh bạn vẽ hôm qua. Chỉ cần mình tiến bộ, mỗi ngày một chút xíu thôi cũng là đủ rồi, là quá tốt rồi.

BƯỚC 5: Đặt thời hạn hợp lý

Bạn có một bức phác thảo ưng ý, hãy đặt thời gian cho bản thân để hoàn thành bức tranh ấy. Không cần quá gấp nhưng cũng đừng quá lâu. Để quá lâu sẽ… mất hứng, hoặc hoàn toàn quên mất mình đang vẽ gì, vẽ như thế nào. Đánh mất cảm giác vẽ sẽ rất khó bắt nhịp lại.

Nên nhớ, một bức tranh hoàn thiện thì luôn tốt hơn một bức hoàn hảo nhưng chưa bao giờ xong nổi :))).

BƯỚC 6: Lặp đi lặp lại các bước trên

Vẽ là một quá trình dài, vừa quan sát, vừa tìm hiểu, vừa thử nghiệm… Không chỉ là vẽ mà hãy bồi đắp kiến thức, làm phong phú thêm phông nền văn hoá của mình. Bạn sẽ có nhiều thứ để vẽ hơn, nhiều thứ khiến bạn muốn vẽ hơn. Vẽ, với mình, trước hết là một cuộc du hành vào bên trong bản thân, những suy nghĩ, cảm xúc cá nhân.

Không nhất thiết phải trở thành hoạ sĩ, vẽ kiếm cơm thì mới được vẽ và nên vẽ. Chỉ cần bạn thích, việc vẽ khiến bạn thấy dễ chịu thì cứ vẽ thôi :D. Ngại gì.